286 DE SAHARA IN DEN IJSTIJD. 



heid mededeelen, ja van deze oasen ware paradijsjes maken, nemen 

 haar oorsprong in de aan regen rijke streken van Centraal- Afrika ; 

 waterdichte lagen voeren de vloeistof van hier naar het noorden. Het 

 woestijnzand is ontstaan uit de ver weering van den Nubischen zand- 

 steen, een étage der krijtformatie , welk materiaal door den wind en 

 vroegere waterstroomen westwaarts vervoerd is geworden. 



Latere en nog meer nauwkeurige onderzoekingen zullen evenwel nog 

 moeten uitmaken in hoeverre de gevolgtrekkingen van zittel den toets 

 der kritiek kunnen doorstaan. 



Mochten nu sommigen onzer lezers van meening zijn , dat met het 

 wegvallen der Sahara-zee ook tevens het geheele gebouw ineenstort, 

 waarop de z. g. ijstheorie berust, wij haasten ons hun te antwoor- 

 den, dat naar onze wijze van zien die vrees geenszins bestaat. 



Het feit der glaciaalverschijnselen is onmogelijk weg te cijferen. De 

 voormalige gletschers hebben te ondubbelzinnige sporen van hun be- 

 staan achtergelaten. Eerst dan, wanneer de groeven en krasssen der 

 Skandinavische en Britsche rotsen zullen zijn uitgesleten en de zij- en 

 eind-moraines van Zwitserland's dalen opgeruimd, zou er twijfel kun- 

 nen ontstaan aan eene voormalige ijsperiode — thans evenwel zijn die 

 groeven en steendijken daarvan even geldige bewijzen als de voetstap- 

 pen in 't zand voor robinson crusoë de getuigen waren voor de aan- 

 wezigheid van menschen op zijn eenzaam eiland. Wel is waar ontvalt 

 met het oprijzen der Afrikaansche woestijn ons een der middelen ter 

 verklaring, doch een der minst afdoende. Immers, wel was dan de 

 Sahara geen uitgestrekt watervlak, maar evenmin was zij destijds 

 reeds een dorre , brandende vlakte. Voert zij thans warme winden aan , 

 ook toen was de zuidewind verre van kil, en ook thans is hij geens- 

 zins droog, maar beladen met de uitdampingen der Middellandsche 

 Zee. Groot kan o. i. het verschil tusschen den zuidewind van toen en 

 van heden in geen geval geweest zijn , hoe men zich dan ook de Sahara 

 gedurende het diluvium denke. 



De groote factoren der glaciaalverschijnselen zullen wel steeds moeten 

 gezocht worden in de overwegende waterhelft van 't noordelijk half- 

 rond , — een gevolg van de ligging van de lijn der apsiden met be- 

 trekking tot die der nachteveningen — en in andere banen der warme 

 zeestroomen. 



Winterswijk, 21 April 1882. 





