292 i>E REUZENKETELS EN HUNNE ROL 



gebezigden naam van "reuzenketels" (RiesenJcessel) eu onder de namen: 

 "Riesentöpfe , {marmites des géants) , Gletschertöpfe , Strudeltöpfe , geologi- 

 sche Orgeln (orgues géologiques) , puits naturels , sandpipes , sandgalls, aard- 

 pijpen, Jdttegrijder" op nieuw velen groote belangstelling inboezemde. 

 Maar wij hebben hier te doen met verschijnselen , die niet alleen aan 

 den man van het vak bekend zijn. Wie bijv. den St. Pietersberg bij 

 Maastricht heeft bezocht , zal zich immers wel de aldaar in 't tufkrijt 

 voorkomende aardpijpen herinneren , de tourist die Zwitserland door- 

 trok, kent de "Gletschertöpfe" in den "Gletschergarten" te Luzern , 

 en aan den lezer van het Album der Natuur zijn beiden, zoo niet door 

 aanschouwing , dan toch uit harting's boeiende beschrijving van den 

 St. Pietersberg (Alb. d. Nat. 1866) en uit een stukje over de reuzen- 

 ketels bij Luzern (Alb. d. Nat. 1876, p. 355) wel bekend. Ziedaar 

 twee verschillende typen als 't ware van hiertoe behoorende verschijn- 

 selen, aan welker bekendheid wij gaarne aanknoopen, om in 't navol- 

 gende, hun voorkomen, hunne verspreiding en wijze van ontstaan in 

 't algemeen , en in 't bijzonder hunne rol als glaciaal- verschijnsels te 

 schetsen. 



Al de boven aangehaalde namen duiden holten aan , die in de eene 

 of andere steensoort of aardlaag , van hare oppervlakte af, in meer of min- 

 der loodrechte richting, binnendringen. Deze holten hebben eene ketel- , 

 pot-, kom-, trechtervormige, of eene kokervormige of cylindrische ge- 

 daante, zijn van zeer verschillenden diameter en zeer verschillende 

 diepte, en meestal opgevuld met het materiaal der daarboven gelegen 

 aardlaag. Na wegruiming der laatste , doen zich de wanden der holte 

 voor, soms glad, als afgeschuurd of geslepen, soms meer ruw en on- 

 effen , of met eene bijzondere kleiachtige laag bedekt ; soms vertoonen 

 zij eenen meer of minder duidelijken schroefgang, en op den bodem 

 der holte worden dikwijls geheel en al afgeronde en afgeslepene stee- 

 nen gevonden. 



Bijzonder rijk aan dergelijke verschijnselen is het noorden, Skandi- 

 navië en Finland. Door hun groot aantal zoowel als de buitengewone 

 afmetingen , die den naam van reuzenketels en -potten verklaren , kon- 

 den zij niet lang onopgemerkt blijven; aldaar schijnen zij dan ook 't 

 vroegst bekend te zijn geweest, en in flygare carléns kustromans 

 vinden wij ze in historische herinneringen en fabelachtige verhalen in- 

 geweven. Reeds in 1765 beschreef de grootvader van von nordenskjöld 

 vijf op het eiland Strömingsö (bij Löparö tusschen Helsingfors en 



