ALS GLACIAAL-VERSCHIJNSELS. 293 



Borgo) voorkomende reuzenketels. En ruim eene eeuw geleden werd 

 door torbern bergmann 1 op reuzenpotten in Finland (in Kökare Fjar- 

 den) , in Jemtland, Westergothland , Bohuslaen opmerkzaam gemaakt. 

 Volgens zijne beschrijviog liggen allen op de steilste helling van eenen 

 berg, zelden of nooit boven op, zijn twee of drie vadems diep, lang- 

 werpig of rond met effen wanden, die soms sporen van schroefgang 

 vertoonen , meestal in graniet uitgehold , en hebben naar het zonder- 

 linge vermoeden van bergmann hnnnen oorsprong in eenen tijd, toen 

 de materie nog weeker was dan tegenwoordig. Hij laat echter daarop 

 volgen, dat in kalkgebergten ook nog wel in onzen tijd een gedurig 

 neervallend water, of herfst- en voorjaarsvloeden, hetzij alleen of met 

 behulp van mede gevoerde en rondwentelende steenen , zulke holten 

 kunnen doen ontstaan. Hij sprak daarmede reeds de wijze van vorming 

 uit, die tegenwoordig vrij algemeen wordt aangenomen voor alle echte 

 reuzenketels met gladde wanden enz. , afgezien van den oorsprong der neer- 

 vallende of stroomende wateren. Doch daarvan later. Gaan wij vooreerst 

 hun voorkomen en hunne verspreiding na. Zoo zijn uit Finland nog, 

 volgens böthlingk's en nordenskjöld's opgaven 2 , te noemen: een reu- 

 zenketel , voorkomende nabij Helsingfors , bij den lichttoren van Por- 

 kala , die 8 ellen diep en van boven drie , van onderen 4 ellen wijd is , 

 met daarnaar toeloopende, maar in diens nabijheid verdwijnende krassen 

 op de rotsoppervlakte ; voorts 30 kleinere potten bij Tschernaja Pachta , 

 bij de uitmoading van den Kolaer-zeeboezem in de IJszee; dan op het 

 eiland Salmen bij Helsingfors een ketel van 16 voet diepte en van een 

 bovensten diameter van 3 voet, een ondersten van 6 voet, die met 

 zand opgevuld was, waarin afgeronde graniet- wrijfsteenen lagen, ter- 

 wijl over zijne opening zich krassen op de rotsoppervlakte voortzetten. In 

 1843 werden door nordenskjöld in 't district der Dalsbrucker hut twee 

 groote reuzenketels met gladden wand en schroefgang ontdekt, waar- 

 van de één, een door vereeniging van twee ontstane, zoogenaamde 

 tweeliugspot, 3.83 voet diep was en van boven een grootsten diame- 

 ter van 6.75 voet en eenen kleinsten van 4.83 voet bezat, terwijl de 

 andere 5.75 en 4.16 voet wijd en 6.58 voet diep was. Voorts bericht 

 van helmersen 3 omtrent reuzenpotten , voorkomende op het eiland 



1 Physikalisehe Beschreibung der JSrdJcugel , aus dem Schwedischen übersetzt 

 von H. RÜHL, II., p. 193. (1780.) 



2 Ermans, Archiv. jür toissen schaf tl. Kunde von Rusland, I. p. 97 , IV. p. 70, 105, 



3 Neues Jahrbuch für Mineralogie, 1860, p. 36 — 47. 



