ALS GLACIAAL-VERSCHIJNSELS. 295 



mige aardgaten (Erdlöcher) voor van dikwerf meer dan 30 voet diepte , 

 waarvan de grootsten bij Ochtjas eu Piddul ; zij geven soms aanleiding 

 tot instortingen der kalksteenlagen en inzakkingen van den bodem. 



Ook uit Kurland ' zijn reuzenketels bekend geworden ; in 1874 werden 

 er twee in 't middelste gedeelte van het land aan den rechter oever 

 van de Window-rivier ontdekt, van cylindrischen vorm, opgevuld met 

 diluvium, waarvan de eene 4 voet diep en 1 voet 6 duim van boven 

 en 1 voet van onderen wijd, de andere 5 voet diep en 1 voet wijd 

 is. Wat betreft de in Engeland voorkomende "sandgalls" en "sand- 

 pipes" , zoo wijs ik slechts op lyell's 2 beschrijving der aardpijpen in 

 't krijt bij Norwich en op een verhandeling van prestwich s over dit 

 onderwerp. 



Wenden wij ons thans van het noorden naar Middel-Europa, zoo 

 zijn vooreerst aan verscheidene lokaliteiten in Dnitschland holten van 

 meestal onaanzienlijke afmetingen reeds sedert langen tijd bekend, die 

 in de onmiddellijke nabijheid van watervallen, beken, of in rivier- 

 beddingen gelegen zijn en welker vorming door deze wateren voorna- 

 melijk bij hoogen waterstand en sterken stroom duidelijk te erkennen is. 

 Hiertoe behooren de door cotta 4 ontdekte, in gneiss liggende potten 

 iu het Mulde-dal tusschen Freiberg en Nossen; voorts de uiterst tal- 

 rijke holten in grauwackenlei van de grootte van een notendop tot 

 den diameter van meer dan 1 voet toe iu Thüriugen , in 't Schwar- 

 zadal, tusschen Schwarzburg en Blankenburg, verder een twintigtal 

 potten, op eene rots van porphierachtig graniet in den Neckar, aan 

 den Hausacker bij Heidelberg : ' gelegen , van meestal elliptisch en vorm , 

 met grootsten diameter der opening , rechthoekig op den stroom van 

 de rivier. Eindelijk komen dergelijke potten talrijk voor in diehroiet* 

 gneiss-blokken in het Chemnitzdal in Saksen ,: , die voor een groot ge- 

 deelte weinig onder of boven het gewone watervlak gelegen zijn en 

 nog tegenwoordig dieper worden gemaakt. 



Als reeds langer bekend mogen verder vermeld worden de door 



1 Zeitschri/t der üeutschen geol. Oen. 1880 p. 631. 

 3 N. Jahrb. ƒ'. Mineral. 1843 p. 235. 



3 Quarterly Journal of the geol. Soc. XI 1855 p. 64. 



4 N. Jahrb. f. Mineral., 1849, p. 183. 

 s N. Jahrb. f. Mineral. 1854 p. 154. 



6 Sitzungsberichte d. Naturf. Ges. zu Leipzig 1874, No. 5—7 p. 50, 



