298 DE REUZENKETELS EN HUNNE ROL 



zijn van duidelijke gletscharsporen , vooral krassen op de rotsopper- 

 vlakte, soms ook "Rundbocker" met stoot en lijzijde, morainen-ma- 

 teriaal enz. 



De verklaring van het ontstaan der eerste klasse van reuzenpotten 

 is gemakkelijk. Wij zien hoe het neerstortende of stroomende water 

 de rots uitholt, zien zand en steenbrokken , door het water medege- 

 voerd in holten van het oneffen bed zich rond bewegen, dan weder 

 voortgedreven, door nieuwe rolsteenen vervangen, en in onze verbeel- 

 ding zien wij dat spel zich voortzettende , de holte al dieper en dieper 

 worden door het onophoudelijk daarin rondwentelen van het water als 

 in een draaikolk, en de daardoor mede rond gevoerde wrijfsteenen , die 

 tegelijkertijd zelven rondgeslepen worden. Soms erkent men ook duidelijk 

 de voorwaarden voor de vorming van den draaikolk; zoo spreekt bijv. 

 von helmersen ' van eenen reuzenketel van 5' 10" diepte en 3' diameter 

 op een e rots in de aldaar sterk stroomende rivier Tulema, ten noorden 

 van het noordeinde van het Ladoga-meer, gelegen in den hoek, die 

 door twee bijkans onder 90° elkander ontmoetende granietwanden wordt 

 gevormd , op eene plaats dus , waar het neerstortende water eenen 

 hevigen draaikolk moest veroorzaken. Ook vond men bij de ontdekking 

 van den ketel op zijnen bodem nog de bolronde wrijfsteenen. Het zal 

 wel overbodig zijn nog daarop te wijzen , dat de boven gegevene ver- 

 klaring van het ontstaan der reuzenpotten ook daar nog toepasselijk 

 blijft, waar zij meer of minder boven het tegenwoordig niveau van 

 't naburige stroomende water gelegen zijn, wanneer de waterstand in 

 het voorjaar hooger pleegt te zijn , of grootere waterrijkdom der beek 

 of rivier in eenen vroegeren tijd waarschijnlijk is. 



Wat nu de tweede klasse van reuzenketels betreft, in welker nabij- 

 heid wij tegenwoordig vergeefs naar stroomend of ueêrstortend water 

 zoeken en welker ligging ook niet toelaat, den loop van eene beek of 

 rivier of eenen waterval in vroegeren tijd aldaar aan te nemen , bij 

 dezen draagt , gelijk reeds boven door talrijke voorbeelden werd ge- 

 staafd , hare geheele omgeving meestal de duidelijke sporen eener vroe- 

 gere gletscherbedekking. Met de aanneming van den gletscher zijn ons 

 echter nu ook hier de neerstortende en stroomende wateren gegeven. 

 Onder den gletscher stroomen immers de gletscherbeken , ontstaan uit 

 de smeltwatergoten en -stralen, die te meer geschikt zijn holten in de 



1 N. Jahrb. ƒ. Mineral. 1880, p. 46 



