ALS GLACTAAL-VERSCHIJNSELS. 303 



Denkeu wij hier niet onwillekeurig aan de Maastrichtsche aardpij - 

 pen ? Zouden zij misschien op deze wijze te verklaren zijn ? Men heeft wel 

 is waar de meening geuit, dat zij aan oprijzende bronnen van kool- 

 zuurhoudend water toe te schrijven zouden zijn, evenals de aardpij pen 

 voorkomende in devonischen kalk bij Aken , volgens noeggeraths ' 

 waarnemingen door warme bronnen zijn gevormd. Deze verklaring heeft 

 echter weinig bijval gevonden; maar vrij algemeen werd aangenomen, 

 dat zij door neêrsijpelend koolzuurhoudend water ontstaan zijn. Even- 

 wel biedt dan de beperking der inwerking tot enkele plaatsen en de 

 kokervorm eenige moeielijkheid. In dit opzicht nu wijzen reeds staring 2 

 en harting 3 op de mogelijkheid , dat de eerste holte of het beginsel 

 der aardpijpen door stroomend water in aanhoudend ronddraaiende be- 

 beweging en ten gevolge van een uitschuren door mede rondgevoerde 

 keien zou kunnen voortgebracht zijn , dus op de wijze der eigenlijke 

 reuzenketels , waardoor dan tevens de rolronde gedaante der meeste 

 aardpijpen eene verklaring zou vinden. Deze opvatting der Maastricht- 

 sehe aardpijpen wint nog, naar mij voorkomt, aan waarschijnlijkheid 

 door nieuwere onderzoekingen over de aardpijpen , die in de omgeving 

 van Parijs en in Noordfrankrijk voorkomen en in 1811 door cuvier 

 en alex. brogniart 4 beschreven zijn. Reeds in 1813 vergeleek gïllet- 

 lammont '° de Maastrichtsche geologische orgels met de in der Parijsschen 

 grofkalk voorkomende natuurlijke schachten {puits naturels). In eene 

 monographie "Das Diluvium urn Paris und seine Stellung im Pleistocan, 

 1881" noemt a. rothpletz de aardpijpen van Parijs en Noordfrankrijk 

 echtte reuzenpotten en merkt op, dat verre de meesten niet in 

 oude beek- of rivierbeddingen , maar op de oppervlakte van terrassen 

 en hoogvlakten gelegen zijn. Vooral aan de zeekust van Normandie' is 

 dit duidelijk te zien , waar de krijtrotsen zak- en trechtervormige ver- 

 diepingen vertoonen , die met eene roestbruine klei opgevuld zijn en 

 waarvan vele tot de reuzenpotten behooren en 10 , 20 , zelfs 60 meter 

 diepte bereiken. Zij worden zoowel op de hoogste punten van 't hoog- 

 land als op de hellingen en in de dalen aangetroffen. Rothpletz meent , 



1 N Jahrb. f. Mineral. 1845. p. 514. 



3 Staring, de Bodem van Nederland, II. p. 326. 



3 p. harting, De St. Pietersberg bij Maastricht , Album der Natuur 1866. 



4 Essai sur la géographie minéralogique des environs de Paris. 1811, p. 47 

 « Journal des mines 1813 No. 201 p. 202. 



