304 DE REUZENKETELS EN HUNNE ROL 



dat juist deze ligging der reuzenpotten op eene voormalige ijsbedek- 

 king wijst, daar alleen door gletscherijs het water in voldoende hoe- 

 veelheid ook op de hoogten kon worden gebracht. Hiermede is niet 

 uitgesloten, dat waar spleten in de gesteente- of aardlaag voorkomen , 

 die de wateren vau af de oppervlakte laten insijpelen , aan zulke plaatsen , 

 hetzij in de aangehaalde streken in Frankrijk of bij Maastricht of elder 8 

 holten van minder regelmatigen vorm en zonder de bijzondere kenmerken 

 der reuzenpotten, alleen door de oplossende chemische werking van 

 het water kunnen worden voortgebracht. En toch heeft waarschijnlijk 

 overal, waar zoodanige holten met ware reuzenpotten te zamen wor- 

 den gevonden , de ijsmassa van een voormaligen gletscher ook voor haar 

 het rijkelijke insijpelende water geleverd. 



Nog op een eigenaardigheid betreffende de ligging der oude reuzen- 

 ketels meen ik daarom met nadruk te moeten wijzen, namelijk, dat 

 zij op het erratische terrein van Noord-Europa voorkomen , onmidde- 

 lijk onder en in het "Geschiebelehm" d. i. , de erkende grondmoraine 

 der groote gletschermassa, en ook in andere streken, die de sporen 

 eener voormalige ijsbedekking dragen, gelijk in Frankrijk, Zwitzer- 

 land enz., onder postglaciale vormingen in de oppervlakte van prae- of 

 oud pleistocene lagen. En zoo wordt het ons dan duidelijk, dat de oude 

 reuzenketels en aardpijpen, op erratische terreinen gelegen zijnde, vor- 

 mingen van den pleistocenen tijd zijn en meer bepaaldelijk als getui- 

 gen zijn aan te merkeu van de groote gletscherijs massa van de glaci- 

 aalperiode. 



Deze in de oude reuzenketels gewonnene bevestiging der glaciaaltheorie 

 werd echter niet algemeen aangenomen en erkend, ofschoon namelijk 

 bijna alle geologen daarin overeenstemmen, dat de reuzenketels door 

 bewogen water werden voortgebracht, zoo is toch een punt van geschil, 

 dat sommigen alleen een ontstaan aannemen door stroomend water in de 

 beddingen van beeken en rivieren of door watervallen. Van deze zijde 

 nu zijn, en wel door baltzer ' te Zurich, tegenwerpingen gemaakt tegen 

 de gletschermolentheorie in 't algemeen en in 't bijzonder tegen hare toe- 

 passing bij de verklaring der in Noordduitschland voorkomende verschijn- 

 selen. Hij brengt daartegen in , dat hij in het -'Berner Oberland" nooit 

 op ouden gletscherbodem een reuzenpot had gevonden ; daaraan staat 

 echter tegenover, dat aldaar, gelijk berendt 2 doet opmerken, betrekke- 



1 Der mechanische Contact von Qneiss und Kalle im Berner Oberlande, Bern 1880, 



2 N. Jahrb. f. Mineral. 1881. II B. 2. p. 121. 



