10 Wetenschappelijk bijblad. 



NATUURKUNDE. 



Uitzetting der metalen bg het vastworden. — Hierover hebben e. nies en 

 a. winkelmann een reeks zorgvuldige proeven gedaan. {Sitzungsberichte der 

 math. phy sik. Klasse der Münchener Akademie, 1881 S. 63). Door elk me- 

 taal tot smelting te brengen , dan met den gietlepel een gedeelte daaruit te 

 scheppen , dit te laten vastworden en dadelijk daarna het in het nog gesmolten 

 overschot te werpen , hebben zij gevonden dat van tin , zink , bismuth , anti- 

 monium, ijzer en koper steeds het eerste in het laatste dreef. Als het bij de 

 eerste indompeling onderzonk , kwam het spoedig daarna weder boven , zoodra 

 het bijna de temperatuur van het nog gesmolten gedeelte had aangenomen , 

 die weinig van het smeltpunt verschilde. Deze metalen zetten zich dus uit 

 bij het vastworden. Hoeveel , kon voor drie daarvan, althans bij benadering, 

 worden bepaald. Voor tin bedroeg dit 0,007 of bijna even zooveel als de uit- 

 zetting van het vaste metaal bij een verwarming van 0° tot 100° C. Voor 

 zink 0,002, voor bismuth 0,03. 



Voor lood en cadmium was de verandering zoo gering , dat het niet gelukte 

 haar duidelijk waar te nemen. ln. 



Warmte-mededeeling in Crookessche ruimten. — Crookes heeft deze onder- 

 zocht (Royal Society Proceedings XXXI , p. 239). Hij gebruikte daartoe een 

 thermometer , waarvan de bol door een veel grooteren geheel was omringd. 

 Het gas in dezen laatsten kon naar willekeur worden verdund. Nadat deze 

 telkenmale tot op een temperatuur van juist 25° C. was gebracht , werd hij in 

 een waterbad van 65 ° , waarvan de temperatuur standvastig werd gehouden , 

 gedompeld en de tijd opgeteekend dien hij noodig had om tot 50° te rijzen. 

 Deze bedroeg, als de lucht een spanning had van 760 mm. kwik, 121 seconden, 

 bij eene spanning van 1 mm. 150', bij eene van 620 millioenste van een 

 atmospheer 162', bij eene van 117 van dezelfde eenheden 183", bij 59 daar- 

 van 203', bij 23 227", bij 12 252', bij 5 322'' en eindelijk bij 2 412/ 

 De vermindering van 5 tot op 2 millioensten atmospheer bracht dus een twee- 

 maal grootere vertraging in de mededeeling , dan die bij de vermindering van 

 760 mm. op een. Men mag dus wel aannemen dat in een vacuüm, zooals dat 

 in de planetenruimten, de afkoeling uiterst langzaam zijn moet. ln. 



De elektriciteit een bowegingstoestand. — Reeds in 1865 opperde hankel 

 de hypothese dat elektriciteit niets anders was dan het effekt van cirkelvormige 



