JOHANNES FLORENTIUS MARTINET. 11 



lands. — XV. De eigenschappen der planten. — XVI. De verscheidenheid en nuttigheid 

 der planten onzes vaderlands. 



VIERDE DEEL. 



XVII. De bloemen. — XVIII. De zaaden. — XIX. De voorbrengselen van het Oos- 

 ten en het Westen. — XX. De oogst. — XXI. De bosschen en boomen onzes vader- 

 lands. — XXII. Over de wijze van de schepping te beschouwen. 



In elke dier samenspraken wordt nu een zeer groot getal van bij- 

 zondere onderwerpen tusschen den leerling en zijn meester ter sprake 

 gebracht, niet zelden met veel talent en eene voor dien tijd groote 

 kennis. Dikwerf maakt de eerste tegenwerpingen , die echter voorna- 

 melijk dienen om eene zegevierende beantwoording uit te lokken en 

 zoo de algemeene strekking van het boek te versterken, die geene 

 andere is dan "de almacht, wijsheid en goedheid van den Formeerder 

 des Heelals" duidelijk te doen uitkomen. Overal treedt het verst ge- 

 dreven optimisme op den voorgrond , en hoewel de eerlijke man enkele 

 malen erkent niet alle bezwaren van zijnen leerling geheel te kunnen 

 oplossen , twijfelt hij voor zich er geen oogenblik aan of dit is slechts 

 te wijten aan zijne onwetendheid, die hij dan ook nooit aarzelt te be- 

 kennen. Zelfs voltaire's Candide zoude hem in zijne innige overtuiging 

 niet geschokt hebben. Hij zoude na de lezing toch beweerd hebben: 

 u tout est pour Ie mieux dans Ie meïlleur des mondes possibles." Om 

 zijn godsbegrip , als eenmaal vastgesteld ideaal , te redden en van allen 

 blaam te zuiveren , wendt hij eene dikwijls bewonderenswaardige scherp- 

 zinnigheid aan, die echter niet zelden in spitsvondigheid ontaardt 1 . 



1 Als voorbeeld van martinet's schrijfwijze, die soms bijna dichterlijk wordt, ook 

 daar waar het onderwerp in de oogen van het algemeen dit het minst schijnt te ver- 

 dienen , kies ik zijne beschrijving van de luis , waar wij tevens een staaltje vinden van 

 zijne optimistische beschouwingswijze , die voor geene bezwaren terugdeinst , om te be- 

 toogen dat wat de schepper doet wélgedaan is. 



Hij begint met zijn leerling uit te noodigen den naam , om het daaraan klevend voor- 

 oordeel , te vergeten van het diertje dat hij , zooals het zich onder het vergrootglas ge- 

 zien vertoont, voor hem beschrijven zal, en vervolgt dan: 



"Daar is een Diertje, dat, geboren zynde uit een eitje, al zyn leven zoo blyft, uit- 

 gezonderd dat het somtijds van vel verandert, en groot geworden zynde, van veertig 

 "tot vijftig eitjes legt, en dan sterft. Het zelve heeft aartige haakjes aan de pootjes, 

 "welken gebruikt worden om, wanneer het een bosch van hairen wil doorkruipen , eenigen , 

 "die in den weg zijn , te verleggen en tegen anderen op te klauteren. Het beestje is 

 "doorschijnend; daar men de inwendige beweging der ingewanden met een vergrootglas 



