12 J0HANNES FLORENTIUS MARTINET. 



Zullen wij , die door de sedert gemaakte vorderingen in wetenschap 

 en daarop steunende wijsgeerige beschouwing op een geheel ander 

 standpunt staan , nu uit de hoogte op hem nederzien ? Dit zoude voor- 

 waar onbillijk zijn. In martinet's tijd waren denkbeelden als de zijne 

 niet alleen zeer algemeen verbreid, zelfs onder de hoogst ontwikkel- 

 den, maar ook zeer goed verdedigbaar. In het laatst der 17de en de 

 eerste helft der 18de eeuw verschenen verscheidene geschriften van ge- 

 heel gelijke strekking als zijn Katechismus , en deze werden met graagte 

 gelezen, omdat zij beantwoordden aan de toen heerschende denkbeel- 

 den en voorstellingen , die men zich van de Godheid maakte , zoowel 

 onder katholieken als onder protestanten , denkbeelden die zelfs nu nog 

 verre van verdwenen zijn, maar onder de minder ontwikkelden blijven 

 voortbestaan. Wij noemen hier het werk van den franschen abt n. a. 

 pluche : Le spectacle de la Nature , ou entretiens sur les particularitês 

 d'histoire naturelle qui ont paru les plus propres a rendre les jeunes 



"kan zien. Wanneer het eenig bloed uit onze hand zuigt, wordt dat nieuwe voedsel 

 "terug gestooten door de voorige spyze, zo die nog onverteerd in de maag ligt; 

 "doch zoo ze ledig is , ziet men het bloed by het zuigen lynregt daarin loopen. Om 

 "zich dus te verzadigen (en wie kan het kwalijk nemen , dat het diertje , zoowel als wy , 

 "zyn honger zoekt te stillen), wandelt het op onze hand, daar hairtjes staan; klimt op 

 "een derzelven; zet zich daar als op een boom; en, eene goede plaats gevonden heb- 

 "bende , stoot het zynen snuit met meer geweld en dieper in onze huid. Zo het hairtje 

 "buigt, of het diertje er af valt, verlaat het de plaats niet, maar kromt alleen zijn snuit 

 "om verder voort te zuigen. Het snuitje is met angels konstig gevormd, waarom er bij 

 "het inbooren jeukte gevoeld wordt." 



Zijn leerling vindt nu wel het diertje niet meer zoo afschuwelijk als vroeger; toch 

 heeft hij er bezwaar tegen, want het herinnert hem aan de ellende en haveloosheid 

 der armen. Martinet beweert hierop dat "de Schepper wèl gedaan heeft met hun dit 

 ongedierte thuis te zenden" (sic!), om hen van de schadelijke onreinheid, tot welke de 

 verfoeilijke 'en by velen diep ingewortelde luiheid zo veel aanleiding geeft, af te hou- 

 den, waartoe anders dikwerf de beste vermaningen onbekwaam zijn.'' Hij voegt er ech- 

 ter de welwillende vermaning bij, van "den armen, die eene prooi van dit ongedierte 

 zyn, alsof zy noch geen ellende genoeg ondergingen, meer kleederen tot verschooning 

 te schenken.'' (Deel III, bl. 44—47). 



Men ergere zich niet aan dit staaltje en meene niet dat martineï zich in het minst 

 bewust was van den Schepper oneerbiedig te bejegenen , door van Hem te spreken als 

 van een goeden bekende, wiens inborst men zoo goed kent, dat men de beweegredenen , 

 waardoor hij bij zijne handelingen geleid wordt, met juistheid bepalen kan. Dit was zoo 

 de gewoonte in dien tijd, en niemand zal zich, bij het verschijnen van zijn werk, 

 daaraan geërgerd hebben. 



