OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 117 



In de tweede plaats volgt uit de theorie, dat lichamen in onze om- 

 geving elkaar moeten aantrekken. 



Eindelijk worden voorwerpen op de oppervlakte der aarde niet alleen 

 door deze , maar ook door de zon en de maan aangetrokken , en wel 

 in verschillende richtingen, naarmate van de standen dezer hemellichamen. 



Wanneer men in staat is deze verschijnselen waar te nemen, heeft 

 men even zoovele bewijzen voor de juistheid der theorie gevonden. 



Met de eenvoudigste werktuigen kunnen dikwijls de belangrijkste 

 natuurkundige vraagstukken worden opgelost, indien men de middelen 

 heeft om zeer nauwkeurig waar te nemen. Een gewone balans en een 

 gewicht, dat aan een langen dunnen draad is opgehangen, zijn de 

 voornaamste werktuigen , door welke men proefondervindelijke bewijzen 

 voor de theorie van newton heeft kunnen geven. Maar hoe eenvoudig 

 deze werktuigen in beginsel mogen wezen , wij zullen duidelijk trach- 

 ten te maken , welke moeilijkheden eene gewone weging en de bepa- 

 ling van den stand van een schietlood opleveren , als men deze voor het 

 genoemde doel wil gebruiken. Beginnen wij met het een en ander 

 mee te deelen omtrent de balansproeven van von jolly, door welke 

 deze geleerde de vermindering van een gewicht met de hoogte boven 

 den grond bepaald heeft. Het is gemakkelijk in te zien, dat de ver- 

 mindering, die het gewicht ondergaat, als men het op eene hoogte 

 van eenige meters brengt , zeer klein moet zijn. Die afstand toch , ver- 

 geleken met den straal der aarde , is een zeer kleine grootheid. Als 

 men een kilogram op eene hoogte van 5 meters brengt, vindt men 

 door berekening een afneming in gewicht van 1,57 milligram. Met be- 

 hulp van een zeer gevoelige balans is men echter in staat, om zulk 

 een gering verschil in gewicht waar te nemen. 



Von jolly stelde een balans op een hoogte van ruim 5 meters bo- 

 ven den bodem van een lokaal op. Zij was , zooals met gevoelige werk- 

 tuigen altijd gebeurt, door een glazen kast omgeven, ten einde den 

 invloed van luchtstroomingen te vermijden. De bodem der kast was 

 doorboord , om draden door te laten , die aan de schalen bevestigd wa- 

 ren ; aan elk dezer draden hing , nagenoeg 5 meters onder de eerste , 

 nog een weegschaal. Ieder der armen van de balans droeg dus twee 

 schalen. 



Werden in elke der bovenste schalen stukken van één kilogram ge- 

 plaatst, dan was er evenwicht. Bracht men echter het eene gewicht 

 in een der onderste schalen over, dan kwam het nader bij de opper- 



