118 OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 



vlakte der aarde en moest daarom zwaarder worden. Dus moest nu de 

 balans afwijken en werkelijk gebeurde dit. Door kleine gewichten bij 

 het kilogram in de bovenste schaal te voegen, kon men het gewichts- 

 verschil meten en vergelijken met de waarde , die uit de theorie be- 

 rekend was. 



De proef schijnt eenvoudig genoeg, maar wordt ingewikkeld door 

 allerlei omstandigheden, waarmede men rekening moet houden. 



Het bleek in de eerste plaats aan von jolly, dat als de kast, die 

 de balans omsloot, een oogenblik geopend en daarna weder gesloten 

 werd, een merkbare afwijking ontstond, die eerst langzamerhand we- 

 der verdween. De beide armen der balans werden namelijk niet even 

 sterk verwarmd of afgekoeld door den binnendringenden luchtstroom; 

 de eene werd door de uitzetting iets langer dan de andere , en de af- 

 wijking was hiervan het gevolg. Eene fijne balans is, hoe vreemd dit 

 oppervlakkig ook schijnen moge, een hoogst gevoelige thermometer. 

 Als de eene arm slechts 0,01° Celsius hooger in temperatuur was dan 

 de andere , en in twee even hoog gelegen schalen een kilogram ge- 

 plaatst was , had dit bij het werktuig van von jolly denzelfden in- 

 vloed, of bij het eene gewicht 0,186 milligram gevoegd ware. 



Om den invloed der temperatuur nader te onderzoeken, werd een 

 brandende kaars in de verlengde richting van een der balansarmen op 

 een afstand van 1,5 meter van de kast geplaatst, die het werktuig 

 omsloot. De warmtestralen moesten dus het glas doordringen, voor dat 

 zij het naastbij gelegen deel der balans konden bereiken. Reeds na 7 

 minuten nam men een zeer merkbare afwijking waar , ten gevolge van 

 de grootere verwarming van den eenen arm. Een thermometer in de 

 balanskast stond slechts 0,1° Celsius hooger dan te voren. 



Om zooveel mogelijk de storende werking van de warmtestralen te neu- 

 traliseeren , werd de balans nog door een tweede kast omgeven. Deze werd 

 van binnen en van buiten met zilverpapier beplakt, eene stof, die de 

 warmte slecht doorlaat. Een klein gedeelte was niet beplakt , om den stand 

 van den wijzer te kunnen waarnemen. De voorzijde der kast was uit 

 twee beweeglijke stukken samengesteld. Werd het eene stuk weggenomen, 

 dan was daardoor de eene arm der balans aan de warmtestralen blootge- 

 steld, die de omliggende voorwerpen uitzonden. Op een afstand van 3,5 

 meter vóór het werktuig bevond zich een muur in de nabijheid van een 

 venster. Naar mate de hemel meer of minder bewolkt was , werden door 

 den muur meer of minder warmtestralen gereflecteerd , die op den balans- 



