OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 119 



arm vielen en een grootere of kleinere afwijking- veroorzaakten. Indien 

 het andere stuk van de beplakte kast weggenomen was , nam men on- 

 middellijk eene afwijking in de tegenovergestelde richting waar , een be- 

 wijs dat de verwarming door den muur de eenige oorzaak van het ver- 

 schijnsel was. Als de met zilverpapier overtrokken kast geheel wegge- 

 nomen werd, bleef het werktuig zelden in rust, maar schommelde ten 

 gevolge der ongelijke verwarming van de armen der balans \ onophou- 

 delijk heen en weer. Bij proefnemingen was de tweede kast altijd nood- 

 zakelijk , en dan nog werden alleen in de morgen uren goede uitkomsten 

 bij de wegingen verkregen. 



De draden , welke de bovenste en onderste schalen verbonden , waren 

 door houten kanalen tegen luchtstroomingen beveiligd. De onderste 

 weegschalen waren door een afzonderlijke kast omsloten. 



De balans zelve was natuurlijk met buitengewone voorzorgen afge- 

 werkt, die hier niet kunnen worden meegedeeld. 



De gewichten bestonden bij de eerste proeven uit koper, dat zorg- 

 vuldig gepolijst en daarna galvanoplastisch met nikkel overtrokken was. 

 Het bleek, dat zij dan langen tijd onveranderd bleven onder den invloed 

 der atmosfeer. Bij latere proeven werden als gewichten glaskolven ge- 

 bruikt, die met kwikzilver gevuld waren. 



Zonder ons nu verder te verdiepen in de moeilijkheden , welke bij de 

 wegingen overwonnen moesten worden, zullen wij de uitkomsten ver- 

 melden , welke von jolly verkregen heeft. Hij bevond dat een kilogram , 

 hetwelk van de bovenste schaal in de onderste overgebracht werd , met 

 1,51 milligram in gewicht toenam. Uit de theorie van newton was eene 

 vermeerdering van 1,66 milligram berekend. 



Hoewel dit onderscheid tusschen het berekende en het waargenomen 

 gewichtsverschil zeer gering is, had von jolly toch met te veel voor- 

 zorgen gewerkt, om het aan waarnemingsfouten te kunnen wijten. De 

 vermoedelijke oorzaak was , dat het lokaal , waarin hij zijne proeven 

 nam, in een laag gedeelte der stad München gelegen was en omringd 

 was door hooge gebouwen. Deze oefenden eene aantrekking naar boven 

 uit, welke natuurlijk bij de berekening verwaarloosd was. 



Von jolly heeft later zijne proeven herhaald in een afzonderlijk 

 staanden toren en poogde op die wijze eene nog grootere overeenstem- 

 ming tusschen waarneming en berekening te vinden. De afstand tus- 

 schen de bovenste en onderste schalen der balans bedroeg nu ruinl 21 

 meters ; een kilogram van de bovenste schaal in de onderste overgebracht , 



