120 OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 



onderging nu een gewichtsvermeerdering van 31,7 milligram. De the- 

 orie gaf echter een verschil aan van 33 m.g. , en hierbij was zelfs in 

 rekening gebracht, dat München op eene hoogvlakte van 500 meters 

 boven de oppervlakte der zee gelegen is. De afwijking had, zooals 

 men ziet , in denzelfden zin plaats als bij de vorige proefnemingen. Er 

 valt bijna niet aan te twijfelen , dat de oorzaak gezocht moet worden in 

 de aantrekking , welke hooge gebouwen in de nabijheid uitoefenden. Deze 

 aantrekking moest eene schijnbare vermindering in gewicht veroorzaken 

 van een lichaam, dat in een der onderste weegschalen geplaatst was. 



Het moge vreemd schijnen , dat zulke geringe aantrekkingen merk- 

 baar zouden wezen bij eene eenvoudige weging; maar als men eene 

 andere proef, door von jolly genomen, in aanmerking neemt , zal men 

 de nauwkeurigheid der metingen nog beter inzien. 



Onder de balans werd een looden kogel aangebracht met een mid- 

 dellijn van omstreeks een meter. Deze kogel trok een gewicht, dat in 

 een der onderste schalen geplaatst was , aan. Dit moest ook wel het 

 geval zijn, als het gewicht in de bovenste schaal was overgebracht, 

 maar daar dan de afstand tot het middelpunt van den looden bol zoo- 

 veel grooter was , werd die aantrekking onmerkbaar. 



Wij deelden mede , dat een kilogram , hetwelk in een schaal werd 

 overgebracht, die 21 meters lager lag, daarbij met 31,7 m.g. in ge- 

 wicht toenam. In geval de looden kogel zich onder de balans bevond, 

 bedroeg die vermeerdering 32,3 milligram. 



De kogel woog 5775 kilogram en oefende volgens deze proef op een 

 bolvormig lichaam van één kilogram een aantrekking uit van 0,6 milli- 

 gram , als de afstand der middelpunten ruim een halven meter bedroeg. 



Deze aantrekking is dus zoo gering , dat zij slechts met de fijnste 

 werktuigen kan worden waargenomen. 



"Waarlijk , men kan wel beweren , dat , als de aantrekkingskracht , die 

 alle lichamen op elkander uitoefenen , niet afgeleid ware uit de bewe- 

 ging der hemellichamen , zij door directe waarneming wellicht nooit 

 ontdekt ware. Uit de laatstvermelde waarneming van von jolly kan 

 nog eene merkwaardige uitkomst worden berekend. Als namelijk de 

 kracht gemeten is , waarmede een looden bol van bekende grootte een 

 kilogram aantrekt , kan daaruit volgens de theorie van newton de aan- 

 trekking berekend worden van een looden bol zoo groot als onze aarde 

 op dat kilogram. Door vergelijking van deze waarde met de werkelijke 

 aantrekking van de aarde , vindt men de verhouding tusschen de dicht- 



