OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 121 



heid van onze aarde en van lood. Laatstgenoemde grootheid is bekend , 

 de eerste kan dus berekend worden. Hierbij is ondersteld , dat de aarde 

 overal dezelfde dichtheid heeft. Daar dit geenszins het geval is , wordt 

 op deze wijze slechts eene gemiddelde waarde voor de dichtheid be- 

 paald , eene grootheid , wier kennis echter van groot belang is. Von 

 jolly leidde uit eene reeks van waarnemingen voor die dichtheid het 

 getal 5,69 af. 



Reeds veel vroeger heeft men op allerlei wijzen getracht, om de 

 dichtheid der aarde te leeren kennen. De oudst bekende bepaling is 

 gedaan door maskelijne. 



De methode bestond in de waarneming der richting van een schiet- 

 lood, aan weerszijden van een bergketen in Portshire in Schotland. 

 Deze keten staat geheel op zich zelf en heeft een zeer eenvoudigen 

 vorm. Zijn inhoud en de ligging van zijn zwaartepunt konden daarom 

 bepaald worden en ook zijn gewicht, want de samenstelling der ge- 

 steenten , waaruit hij bestaat , was bekend. Deze gegevens waren vol- 

 doende. Een draad , waaraan een gewicht was opgehangen , nam aan 

 weerskanten van den berg eene andere richting aan , want de berg trok 

 het gewicht een weinig naar zich toe. Uit het verschil in richting kon 

 de aantrekking tusschen twee bekende lichamen (het gewicht en de 

 bergketen) op een bepaalden afstand (dien der zwaartepunten) afgeleid 

 worden. Dit is, zooals reeds werd opgemerkt, voor de bepaling der 

 dichtheid genoeg. Maskelijne vond het getal 4,7. 



In het jaar 1774 heeft men dus al een gewicht, dat aan een draad 

 was opgehangen , gebezigd , om aantrekkingen te bepalen , die niet naar 

 het zwaartepunt der aarde gericht zijn. Wij zullen spoedig zien , welk 

 eene belangrijke uitbreiding deze methode in later tijd ondergaan heeft. 



Een ander middel , om de dichtheid van onze aarde te bepalen , werd 

 in de jaren 1797 en 1798 door cavendish toegepast. Ook deze waar- 

 nemingen , waarbij aantrekkingskrachten volgens een ander beginsel 

 gemeten werden , willen wij kortelij k vermelden. 



Het werktuig, waarvan cavendish zich bediende, was een zooge- 

 naamde wringingsbalans. De inrichting daarvan is , wat het 

 hoofdbeginsel betreft, hoogst eenvoudig. Een staaf is aan een metaal- 

 draad opgehangen, zoodat zij horizontaal gericht is. Aan beide uitein- 

 den van de staaf zijn bolvormige lichamen bevestigd. Het werktuig 

 bevindt zich in rust. Als de staaf uit dien stand gewenteld wordt , ont- 

 staat in den draad eene wringingskracht. Daardoor wordt de staaf, 



