122 OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 



nadat hij weder losgelaten is, na eenige slingeringen in den oorspron- 

 kelijken stand terug gevoerd. Hoe grooter de kracht, die de staaf doet 

 wentelen, des te grooter is ook de afwijking. Als dus de staaf door eene 

 onbekende kracht uit den evenwichtsstand gevoerd wordt , kan die kracht 

 bepaald worden door den hoek van afwijking te meten. 



Het is duidelijk, dat voor eene nauwkeurige bepaling allerlei voor- 

 zorgen noodig zijn , dat b.v. de geheele toestel in een afgesloten ruimte 

 moet gebracht worden , om den storenden invloed van luchtstroomin- 

 gen te vermijden; maar wij willen nu alleen het beginsel beschrijven, 

 waarop proeven , zooals cavendish ze nam , berusten. 



Cavendish dan bracht looden bollen in de nabijheid van de bolvor- 

 mige lichamen, die aan de uiteinden der wringingsbalans zich bevon- 

 den. Er had aantrekking plaats , waardoor de balans afweek. De afwijking 

 werd nauwkeurig gemeten en daaruit de grootte der aantrekkingskracht 

 afgeleid. Hetzelfde resultaat, als bij de proeven van maskelijne en 

 later van von jolly , was dus verkregen; de kracht namelijk, die tus- 

 schen lichamen van bekend gewicht op een bepaalden afstand wordt 

 uitgeoefend. De gemiddelde dichtheid der aarde kon daarom ook door 

 middel dezer proeven berekend worden en de uitkomst was het getal 

 5,48. Dezelfde methode is later door andere geleerden met verbeterde 

 werktuigen en scherpere hulpmiddelen tot waarneming , herhaaldelijk 

 toegepast. Zoo vonden de fransche natuurkundigen cornu en baille op 

 deze wijze voor de dichtheid der aarde het getal 5,56 , hetwelk meer 

 nadert tot de uitkomst van von jolly , dan eene der andere bepalingen. 



Al deze proefnemingen bewijzen , dat de zwaartekracht een gevolg 

 is van de algemeene aantrekkingskracht ; dat deze , volgens de wet van 

 newton omgekeerd met het vierkant van den afstand evenredig is; en 

 dat de lichamen op de oppervlakte der aarde elkaar op dezelfde wijze 

 aantrekken als de hemellichamen. 



Maar ook de zon en de maan moeten voorwerpen op de oppervlakte der 

 aarde op merkbare wijze aantrekken , de eerste omdat hare massa zoo ver- 

 bazend groot is , de laatste omdat haar afstand betrekkelijk gering is. Het 

 verschijnsel van ebbe en vloed is een onmiddellijk gevolg dier werkingen. 



Wij willen een overzicht geven van de pogingen , die gedaan zijn , 

 om ook deze aantrekkingskrachten onmiddellijk te meten. Het werktuig, 

 waarmede men deze pogingen in het werk gesteld heeft , bestond meestal 

 eenvoudig uit een gewicht , dat aan een langen dunnen draad was 

 opgehangen. 



