OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 123 



Iedereen weet, dat zulk een draad door de zwaartekracht een verti- 

 calen stand inneemt , maar niet iedereen denkt er aan , dat de richting 

 van den draad ook afhankelijk is van de aantrekking, die de zon en 

 de maan op het gewicht uitoefenen. Naarmate van de standen, welke 

 die hemellichamen ten opzichte van de aarde hebben , moeten zij een 

 verschillenden invloed op de richting van den draad hebben. 



Het is eene vraag , die door berekening kan beantwoord worden , 

 hoe groot deze invloed is , en het zou eene schoone bevestiging der theorie 

 van newton zijn, als de berekende afwijking werkelijk werd waar- 

 genomen. Door zulke metingen zouden bovendien belangrijke vraag- 

 stukken omtrent de massa's en de afstanden van de zon en van de 

 maan kunnen worden opgelost. 



Groot is de invloed niet. De bekende sterrenkundige peters heeft be- 

 rekend, dat de afwijking, die de maan in den gunstigsten stand aan 

 een schietlood kan geven, 0,017 seconde bedraagt, terwijl de zon hoog- 

 stens eene afwijking van 0,008 seconde teweegbrengt. Dergelijke kleine 

 hoeken te meten, is geene gemakkelijke taak. Men bedenke slechts, 

 dat de afwijking, welk een slinger van 10 meter lengte, door de aan- 

 trekking van de maan kan ondergaan , ongeveer het 0,0008 deel van 

 een millimeter bedraagt. 



Men heeft echter al vroeg pogingen gedaan om het genoemde doel 

 te bereiken. Reeds in het jaar 1817 heeft gruithuisen, professor te 

 München , eene verhandeling geschreven , waarin vele onpraktische be- 

 schouwingen , maar ook hoogst merkwaardige denkbeelden voorkwamen. 

 Hij stelde daarin onder anderen niet meer of minder voor, dan ope- 

 ningen in de aarde te graven van eenige duizenden voeten diep. Ook 

 wilde hij horizontale kanalen van 15 mijlen lengte onder de Alpen laten 

 boren, om daarin een zoogenaamd catachtonisch observatorium te stich- 

 ten. Het is onbegrijpelijk, schreef gruithuisen, welke voortreffelijke 

 diensten zulk een onderaardsche sterrenwacht aan de wetenschap zou 

 kunnen bewijzen. 



Men heeft b.v. altijd veel moeite , om aan de meetwerktuigen op de 

 oppervlakte der aarde een behoorlijk vasten stand te geven. Als een 

 voorbeeld welke bezwaren dit kan opleveren , moge de opmerking van 

 zöllner dienen in zijne verhandeling over den horizontalen slinger, 

 (waarover straks nader) , dat hij bij zijne waarnemingen stoornis onder- 

 vond door de schudding, die een trein veroorzaakte, welke op een 

 afstand van 1,5 kilometer voorbijreed. 



