121 OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 



In de diepe mijnen, welke gruithuisen zich voorstelde, zouden zulke 

 hindernissen niet voorkomen. Bovendien zou men daarin geen invloed 

 ondervinden van temperatuursveranderingen. Zelfs zouden uurwerken 

 niet eens van compensatie-slingers voorzien behoeven te zijn. De ope- 

 ningen der kanalen wilde hij met nauwkeurig verdeelde ringen voor- 

 zien, om met behulp van deze ook over dag plaatsbepalingen van 

 sterren te kunnen verrichten. 



Tot de voornaamste werktuigen in deze onderaardsche observatoria 

 zouden gewichten behooren, opgehangen aan fijne draden, van 1500 

 voet lengte, om te onderzoeken, welken invloed de aantrekking van 

 de zon en de maan op hunne richtingen hadden. Voorloopig deed hij 

 onderzoekingen met slingers, die 10 voet lang waren. 



"Reeds bij mijne eerste onderzoekingen," schreef gruithuisen , "be- 

 merkte ik , dat dit instrument , hetwelk ik elkysmometer wil noemen , bewe- 

 gingen verried , die niet aan toevallige oorzaken konden worden toege- 

 schreven, maar afhingen van de werking der zwaartekracht, van de 

 beweging der aarde en van den invloed van andere groote hemellicha- 

 men. Het meest in het oogvallend was de oostelijke afwijking van den 

 draad tusschen 8 en 9 uur 's ochtends. Ook de aantrekking, welke 

 de maan op den elkysmometer uitoefende, was in den gunstigsten 

 stand , duidelijk waar te nemen." 



Ofschoon deze proeven met veel te weinig voorzorgen genomen wa- 

 ren, om eenig vertrouwen in de geloofwaardigheid harer uitkomsten 

 te kunnen stellen, was het denkbeeld, dat er aan ten grondslag lag, 

 volkomen juist. Dit denkbeeld is dan ook in de laatste jaren weer op- 

 gevat en op veel volmaakter wijze ten uitvoer gebracht. 



De duitsche natuurkundige zöllner , die in het vorige jaar overle- 

 den is , heeft gepoogd het vraagstuk — het meten namelijk der aan- 

 trekking van andere hemellichamen — op te lossen met behulp van een 

 werktuig, dat hij horizontalen slinger genoemd heeft. 



Stel u een staaf voor, die aan een draad is opgehangen. Daar de 

 draad in de nabijheid van een uiteinde is vastgemaakt, zal de staaf 

 natuurlijk niet horizontaal gericht zijn. Zij kan echter in dien stand 

 gebracht worden door een tweeden draad, waarvan het aanhechtings- 

 punt zich nabij dat van den eersten bevindt en die verder aan een 

 vast punt onder de staaf bevestigd is. Beide draden zijn even lang. 

 De vaste punten, waarmede hunne uiteinden verbonden zijn, liggen in 

 dezelfde verticaal. Dit is de horizontale slinger. Het is duidelijk, dat 



