OVER HET METEN VAN AANTREKKINGSKRACHTEN. 125 



deze slinger zich zeer gemakkelijk in een horizontaal vlak verplaatsen 

 kan, want zijn zwaartepunt zal daarbij rijzen noch dalen en er is niets 

 wat de beweging belemmert , dan de wringing der draden. Dien weer- 

 stand kan men zoo klein maken als men wil. De slinger is dus in 

 eiken horizontalen stand in evenwicht , als er alleen een verticale kracht 

 op werkt. Indien echter eene kracht op het werktuig invloed heeft , wier 

 richting van de verticaal afwijkt , zal de slinger slechts in een bepaal- 

 den stand tot rust komen. Bij elke verandering in richting der zwaarte- 

 kracht zal de horizontale slinger een anderen stand aannemen. Als 

 b.v. de zon en de maan voortdurend in verschillende richtingen de 

 staaf aantrekken, moet deze daarbij kleine verplaatsingen ondergaan. 

 Bij eene zorgvuldige bewerking is deze slinger een hoogst gevoelig 

 instrument. Zöllner vervaardigde zulk een werktuig , waarmede hij in 

 staat was eene verandering in de richting der zwaartekracht te 

 meten , die slechts 0,001 seconde bedroeg. Volgens de boven meege- 

 deelde berekening van peters was deze gevoeligheid groot genoeg 

 om de beweging te bepalen , die door de aantrekkingen van de zon en 

 van de maan werd voortgebracht. De moeilijkheid was , om het werk- 

 tuig zoo vast op te stellen , dat de waarnemingen niet door schuddin- 

 gen en andere toevallige oorzaken gestoord werden. Zöllner plaatste 

 zijn slinger eerst in een kelder van het akademiegebouw te Leipzig. 

 De temperatuur was daarin zeer standvastig. De gevoeligheid van het 

 werktuig bleek echter zoo groot te zijn, dat, als een gehoorzaal, die 

 twee verdiepingen hooger lag , met toehoorders bezet werd , de slinger 

 afweek. De afwijking hield regelmatig op , zoodra de zaal ontruimd was. 

 Zij werd veroorzaakt door de drukking welke zich door de dikke mu- 

 ren van het gebouw heen op dien afstand had voortgeplant. 



Later bracht zöllner den horizontalen slinger naar den tuin van 

 het observatorium over. Hij werd daar bevestigd aan een massieve zuil 

 van zandsteen , die omgeven was door een bekleeding van slechte warmte- 

 geleiders. Daar om heen was nog een houten gebouwtje gezet, dat de 

 zonnestralen moest tegenhouden. In deze omhullingen bevonden zich 

 openingen , ten einde door middel van een kijker den stand van den slinger 

 te kunnen waarnemen, die daartoe nog van een spiegel voorzien was. 



In weerwil van deze voorzorgen , is zöllner er niet in geslaagd , 

 om aan zijn horizontalen slinger zulk een vasten stand te geven, dat 

 hij met zekerheid de aantrekking van de maan kon waarnemen. Wel 

 blijkt uit observaties, die hij openbaar heeft gemaakt, dat het werk- 



