INSTINKT. • 131 



• 



Niettegenstaande dat wil ik toch mijn lezers uitnoodigen mij te ver- 

 gezellen op een uitstapje in dit hoogst belangrijk gedeelte der natuur- 

 wetenschap. 



Zal ook al de door mij aan te wijzen weg ons misschien niet geheel 

 brengen tot ons doel , een bevredigende omschrijving van het begrip 

 instinkt, toch zullen wij op onzen weg zooveel belangrijks tegenkomen , 

 dat ik meen mij te mogen vleien met de hoop , dat niemand onvol- 

 daan dit opstel uit de hand zal leggen. 



Bovendien bedenke men het volgende. 



Een definitie in de natuurwetenschap zij nooit doel , maar steeds 

 slechts middel. Al te lang is het eenige oogmerk van den natuuron- 

 derzoeker geweest, alles, vormen en verschijnselen, in te deelen en te 

 classificeeren volgens een vast systeem ; al te lang was men tevreden , 

 wanneer men er in slaagde de natuur in dat systeem , als het moest , 

 te dringen. Men vroeg er niet naar of de moeielijkheden , waarop men 

 daarbij stuitte , ook aan het systeem konden liggen. Het kwam niet bij 

 de mannen der wetenschap op , dat het stelsel het werk was van men- 

 schen ; dat menschen hun , immers feilbare , voor wijziging vatbare 

 denkbeelden en begrippen van orde en verband in de opvolging en het 

 gelijktijdig voorkomen van verschillende verschijnselen, in de natuur 

 hadden overgebracht. Dat zij met de natuur deden , wat kortzichtige en 

 naieve vereerders deden en doen met het Opperwezen; dat zij in één 

 woord de natuur buiten hen anthropomorpheerden. 



En dan : "Immer fort wiederholte Phrasen -verknöchern sich zuletzt 

 zur Ueberzeugung und verstumpfen völlig die Organe der Anschauung" , 



zegt GOETHE. 



Zoo behoort tot een der ergste phrase^ wel het : "Fordre c'est la pre- 

 mière loi de la nature" en de beschouwingen , die daaraan vastgeknoopt 

 worden door den auteur er van, den bekenden schrijver van "Paul et 

 Virginie" , in zijn Harmonies de la nature. 



Die orde in de natuur is een zuiver menschelijk , conventioneel begrip. 1 



Wie onbevooroordeeld, niet verblind door deze zoogenoemde wet, 



den aard der dingen naspoort, stuit ieder oogenblik op de bewijzen, 



dat veel in lijnrechte tegenspraak is met onze begrippen van orde. Men 



denke bijvoorbeeld aan de talrijke vormen in planten- en dierenrijk , de 



1 Tenzij men haar opvatte in dezen, engeren zin, dat onder gelijke omstandigheden 

 uit dezelfde oorzaken steeds dezelfde gevolgen voortkomen. 



