INSTINKT. 133 



Wij maken kennis met mierenstaten , waarin geroofde jongen van 

 een andere soort opgevoed worden tot slaven; met andere, die in den 

 volsten zin des woords een veestapel hebben, die hun een gezochte en 

 geliefkoosde lekkernij oplevert. "Wij hooren, wat als geloofwaardig 

 bekend staande personen ons mededeelen, van landbouwende mieren 

 in Texas; deze bewerken en wieden een afgeperkt terrein, rondom de 

 gemeenschappelijke woning en sparen daarbij slechts een enkele plant , 

 een grassoort met kleine harde zaadkorrels ; gewoonlijk wordt de moeite 

 beloond door een rijken oogst , die zorgvuldig verzameld , gereinigd en 

 in voorraadschuren opgestapeld wordt om in schrale tijden het nijvere 

 volkje in het leven te houden 1 . Dat alles kan ik echter nu niet uitvoe- 

 rig bespreken, het is ook niet noodig. Datgene, waarop het voor het 

 onderzoek, dat ons bezig houdt, vooral aankomt, moet ik echter nog 

 kort aanstippen. 



Er is geen bijzonder groote opmerkingsgave noodig om tot de over- 

 tuiging te brengen , dat wij niet alleen "tot de mieren behoeven te 

 gaan" om wijs te worden , al zijn zij ook hoog bevoorrecht boven hare 

 stamgenooten en zelfs boven hoogere dieren. 



Van alle dieren nemen wij handelingen waar , die ons verbazen door 

 haar doelmatigheid en door de belangrijke gevolgen , die daarbij uit 

 kleine werkingen en eenvoudige inrichtingen voortvloeien. Dat is echter 

 nog niet de hoofdoorzaak van de verbazing , die zich daarbij van ons 

 meester maakt. Veel meer is dit de overweging, dat, wanneer een 

 dier dergelijke handelingen volbrengt , deze niet altijd het gevolg kun- 

 nen zijn van opgedane ondervinding; evenmin daarvan, dat het dier 

 zich rekenschap geeft van de oorzaken der zwarigheden, die het over- 

 winnen moet en van den samenhang tusschen de gebruikte middelen en 

 de te verkrijgen uitkomst, kortom van* het waarom en waartoe zijner 

 handelwijze. 



Deze twee dingen: ondervinding en zich rekenschap geven van de 

 gronden en redenen der daden , maken een handeling tot een , zooals 

 men het noemt, verstandelijke. 



Enkele voorbeelden zullen mijne meening duidelijk maken. 



1 Men zie L. büchnee: Aas dem Geistesleben der Thiere. Wie zich volkomen op de 

 hoogte wil stellen leze : h. c. mac cook : Natural history of the agricultural ant of 

 Texas, Philadelphia 1879. Ook een referaat over dit werk in Heft 5 en 6. jaargang 

 1881, in de Deutsche Revue, door professor nowacki te Zurich. 



