138 INSTINKT. 



protoplasma ' , letterlijk vertaald : oorspronkelijke vormstof. Zij dankt 

 dien naam ten eerste daaraan, dat zij een bestanddeel is van alle plan- 

 ten en dieren; ten tweede en hoofdzakelijk echter -aan de volgende 

 redenen. De minst ontwikkelde organismen, waaruit alle planten en 

 dieren, in hun onbeschrijfelijken vormenrijkdom, zich in den loop 

 der eeuwen hebben ontwikkeld , die dus den oorsprong vormen van 

 heel de bewerktuigde wereld, bestaan uitsluitend uit die eiwitachtige 

 "Ur"-stof. 



Bovendien is de eerste , minst ontwikkelde vorm , waarin iedere plant 

 en ieder dier het leven begint: het ei, eveneens uitsluitend samenge- 

 steld uit hetzelfde protoplasma, uit die zelfde vóórvormstof. 



Trachten wij nu de eigenaardigheden van die stof nader in het oog 

 te vatten , dan volgen wij wel den goeden weg om door te dringen tot 

 den oorsprong , tot den grond van het leven , maar , ook al mogen wij 

 gegronde hoop koesteren, dat dit eenmaal niet onbereikbaar zal blij- 

 ken, vooralsnog is daarop niet veel uitzicht. Ook wanneer wij alle 

 hulpmiddelen der wetenschap, de sterkste vergrootglazen, de fijnste 

 onderscheidingsmiddelen der scheikunde tot onzen dienst hebben, dan 

 nog blijkt ons waarnemingsvermogen niet in staat in dat diepste aller 

 geheimenissen tot op den bodem toe door te dringen. 



Zooveel is echter nu reeds zeker, dat het protoplasma de merkwaar- 

 dige eigenschap bezit , om onder de werking van uitwendige invloeden , 

 zoogenoemde prikkels , vormveranderingen , zoogenoemde samentrek- 

 kingen , te kunnen ondergaan of volbrengen. 



Voor iedere verandering van plaats of van vorm , bij het dier of 

 een zijner deelen zijn die twee dingen , zonder uitzondering , noodza- 

 kelijk; een groot aantal der inrichtingen, die in de dierenwereld zoo 

 groote vormverscheidenheid doen ontstaan , ontspringt uit het onvermij- 

 delijke van hun samengaan. 



Bij de minst ontwikkelde levende wezens , wier lichaam , zooals wij 

 reeds zagen, met uitzondering van omhullingen en bekleedsels , die hen 

 tegen al te sterke inwerkingen van de buitenwereld moeten beschut- 

 ten , uitsluitend uit protoplasma bestaat , is de zaak het eenvoudigst. 

 Het geheele lichaam kan den prikkel ontvangen en volbrengt te gelij- 



1 Het onderscheid tusschen het protoplasma en de eigenlijke grondstof der spieren, 

 sarkode, is niet groot genoeg om waar het op de algemeene kenmerken aankomt, het 

 gebruik van die verschillende namen noodzakelijk te maken. 



