142 



INSTINKT. 



onder den invloed der prikkels zich kunnen samentrekken en daardoor de 

 met de prikkels in verband staande bewegingen mogelijk maken , spieren. 



Het kan voor de eenvoudigheid en doelmatigheid der beweging nood- 

 zakelijk of voordeelig zijn, dat de zintuigen en de spieren zich op 

 grooteren of kleineren afstand van elkander bevinden. Dan is een derde 

 orgaan noodig , namelijk een werktuig , dat den indruk , door den prik- 

 kel veroorzaakt, van het zintuig overbrengt op de spier; dit nu ge- 

 schiedt door een zenuw. 



Zoo zijn wij dus , door voet bij stuk te houden en het verband der 

 verschijnselen niet uit het oog te verliezen , als van zelf gekomen tot 

 een , physiologisch vrij nauwkeurige , bepaling van wat men noemt het 

 zenuwstelsel. Men zou zich echter zeer vergissen als men meende , dat 

 die eenvoudige inrichting altijd gemakkelijk terug te vinden was, dat 

 de samenhang altijd zoo duidelijk in het oog viel. Verre van daar. 



Bij den mensch en de hoogere dieren is de toestand daartoe veel te 

 ingewikkeld. Alleen langs den weg, dien we hier volgden, kan men 

 tot het inzicht komen, dat de zaak betrekkelijk eenvoudig maakt. 



Aan de hand der ontwikkelingsgeschiedenis, opklimmend van het 

 minder samengestelde tot het meer ingewikkelde, van het lagere tot 

 het hoogere , het pad houdend , dat ook door de natuur gevolgd wordt 

 bij het tot stand brengen van haar wonderwerken , langs dezen natuur- 

 lijken weg alléén zal ons dat gelukken. 



In zeker opzicht gaat het ons als een vreemdeling in een groote stad. 

 Hij moge dagen lang door de straten ronddwalen, hij moge alle bij- 

 zonderheden nauwkeurig waarnemen en zelfs vrij goed den weg kun- 

 nen vinden, een duidelijke voorstelling van het geheel zal hij zich 

 zóó niet gemakkelijk kunnen vormen. Wanneer hij echter een stand- 

 punt zoekt , van waar hij het geheel zal kunnen overzien , wanneer hij 

 bijvoorbeeld een hoogen toren beklimt , zal hij , gewapend met een nauw- 

 keurige kennis der détails , met één oogopslag het geheel begrijpen. 

 Dan ziet hij den schijnbaren doolhof van kaaien , straten en pleinen 

 in hun onderling verband en kost het hem geen moeite het net te ont- 

 warren en , weer beneden gekomen , overal den weg te vinden. 



Op zulk een "Aussichtsthurm" heb ik in het bovenstaande getracht 

 ook den lezer, die mij aandachtig volgde, te brengen. Bij het voort- 

 zetten van onzen tocht zal de moeite , aan het bestijgen verbonden , 

 rijkelijk beloond worden. 



