146 INSTINKT. 



haar in woorden brengen en in spraak of schrift aan anderen kan mede- 

 deelen , dan heeft men zich een begrip gevormd. 



Is het nu al niet uitgemaakt, waarin het vermogen om dit te doen 

 bestaat, zooveel kan toch met de grootst mogelijke zekerheid vastge- 

 steld worden , dat het een eigenaardige beweging is van de zeer kleine 

 deeltjes , waaruit de hersenen zijn samengesteld. ' 



Die beweging nu kan van langeren of korteren duur zijn, of de 

 deeltjes in zoodanigen toestand gebracht hebben, dat bij de geringste 

 aanleiding zonder uitwendige oorzaak dezelfde beweging en dus ook 

 dezelfde voorstelling weer ontstaat: dit is wat men geheugen noemt. 



Aan de hersenen komt dus een betrekkelijk veel belangrijker rol 

 toe dan aan een telephoonbureau of aan de hier werkzame beambten. 

 De hersenen kunnen zelfstandig inwerken op de seinen, die er door 

 moeten gaan op hun weg van de zintuigen naar de spieren ; iets wat 

 den telephonisten natuurlijk verboden is. 



Die invloed kan echter uiterst gering, en dus zijn terugwerking op 

 de hersenen nauwelijks of niet merkbaar zijn; dan ontstaat een onbe- 

 wuste beweging of handeling. Zulke handelingen , in het begin van 

 mijn opstel heb ik er eenige genoemd , noemt men wel , maar zooals 

 we zagen ten onrechte , instinktmatig. 



Aan den anderen kant is 't ook weer mogelijk dat een prikkel , zon- 

 der eerst naar de hersenen geseind te zijn, een spiersamentrekking 

 ten gevolge heeft; dan is de bemiddeling van het ruggemerg noodig, 

 maar ook niet eens altijd , daar ook deze wel eens buitengesloten wordt. 



In al die gevallen waar bewustzijn volkomen onmogelijk is, waar 

 van invloed van den wil geen sprake kan zijn, spreken wij van on- 

 willekeurige bewegingen. Zij spelen in ons leven een hoogst belangrijke 

 rol. Zoo behooren daartoe de ademhalingsbewegingen , die van 't hart 

 en van de spijsverteringswerktuigen en vele andere. 



Vreesde ik niet reeds te veel van het geduld mijner lezers gevergd 

 te hebben , ik zou aan de verzoeking om nog langer bij deze belang- 

 wekkende verschijnselen stil te blijven staan geen weerstand kunnen 

 bieden. Liever ga ik daarom nu over tot het maken van de gevolg- 



' Hetzij dan een physische of een chemische; een zoodanige, waarbij alleen de mole- 

 kulen plaatsveranderingen ten opzichte van elkander ondergaan of een zoodanige, waarbij 

 de atomen, die de molekulen vormen, onderling bewegen en dus de samenstelling der 

 molekulen anders wordt; waarschijnlijk beide gelijktijdig. 



