INSTINKT. 147 



trekkingen, noodzakelijk tot het bereiken van ons doel: onderzoeken 

 wat het instinkt der dieren is en na te gaan hoe het ontstaat; daarin 

 zal dan de verklaring opgesloten liggen. 



Van één grond waarheid , één overtuiging moeten wij daartoe door- 

 drongen zijn. De opsporing en vaststelling er van had ik op het oog 

 bij bovenstaande uiteenzetting. Het is deze : 



Alle door mij genoemde verschijnselen , iedere uiting van de werking 

 der zenuwen , hetzij deze een onwillekeurige of willekeurige beweging 

 of handeling is, een zinswaarneming, de vorming van een voorstelling 

 of van een begrip ; allen zijn zij het gevolg van een eigenaardigen 

 toestand waarin sommige deelen van het lichaam verkeeren en van de 

 inwerking dezer , door uitwendige prikkels ontstane toestanden op elkan- 

 der ; het zijn alles lichamelijke , stoffelijke dingen met zuiver stoffelijke 

 oorzaken. 



Niet alleen de mogelijkheid van het ontstaan dezer verschijnselen, 

 ook de wijze waarop zij op elkander inwerken en de snelheid en kracht 

 waarmee dit geschiedt, hangt af van lichamelijke toestanden. Ook hier 

 gelden daarom dezelfde invloeden , als op andere verrichtingen : aanleg 

 en oefening. Zoo komt het dat de ééne persoon sneller uit gewaarwor- 

 dingen voorstellingen en begrippen vormt dan de andere ; dat de voor- 

 stellingen bij den één nauwkeuriger en scherper begrensd zijn dan bij 

 den ander; dat niet ieder even vlug verschillende voorstellingen met 

 elkander vergelijkt , en zoodoende uit de ééne voorstelling , het ééne 

 begrip even spoedig nieuwe begrippen afleiden kan ; kortom dat , zooals 

 men het noemt, het denkvermogen, het verstand van alle menschen 

 niet even ontwikkeld zijn. Denkvermogen, verstand, slimheid, overleg 

 zijn dus allen vermogens , waardoor wij in staat zijn verrichtingen te 

 volbrengen, levensuitingen te hebben die haar eigen werktuigen of 

 organen bezitten, evengoed als spierkracht, honger of dorst. 



Die werktuigen vormen met elkander het zenuwstelsel. Willen wij 

 derhalve nagaan of wij ook verwachten kunnen de uitingen dier ver- 

 mogens bij de dieren te zullen vinden , dan moeten wij vragen of hun 

 zetel, hun bron daar aanwezig is. 



Eeeds bleek het ons dat die vraag zonder voorbehoud bevestigend 

 beantwoord moet worden. Geen dier kan leven , zonder , hoe dan ook , 

 gevoelig te zijn voor uitwendige omstandigheden en zonder het ver- 

 mogen om zich daarnaar te richten. 



Met uitzondering van de allerlaagste organismen maakt , zooals wij 



