1 48 INSTINKT. 



zagen , de verdeeling van den arbeid tusschen de verschillende deelen 

 van het lichaam , de aanwezigheid van een zenuwstelsel , met de drie 

 hoofdvormen , onmisbaar. 



Weer kunnen wij , van de holdieren opklimmend tot de meest ont- 

 wikkelde vormen , een geleidelijken ontwikkelingsgang van lager naar 

 hooger, een trapsgewijze differentie ering waarnemen, ook voor het 

 zenuwstelsel. Dit geldt evengoed voor de zintuigen en de hersenen, 

 als voor de zenuwen die deze met elkander en met de spieren verbin- 

 den. Een noodzakelijk uitvloeisel hiervan is dan, dat een dergelijke 

 voortgaande ontwikkeling ook waargenomen moet kunnen worden bij 

 de verrichtingen, waarvan deze deelen de werktuigen zijn. Dit is echter 

 een algemeen als bewezen erkend en volkomen vastgesteld feit. 



Wanneer wij willen onderzoeken of een dier handelt uit verstand, 

 moeten wij evenwel de grootste voorzichtigheid in acht nemen. Het is 

 een fout van vele verdedigers van de stelling dat ook dieren met ver- 

 stand en denkvermogen begaafd zijn , dat zij , in hun te grooten ijver, 

 die voorzichtigheid wel eens uit het oog verliezen. 



Zij onderscheiden niet scherp genoeg van elkander handelingen , voort- 

 vloeiende uit instinkt en dezulke, die de uiting zijn van verstand. Dit 

 moet aanleiding geven tot verwarring, daar de dieren zonder twijfel 

 tot het volvoeren van beide in staat zijn. Het onderscheid is ons uit 

 het bovengemelde duidelijk, al zal het niet altijd even gemakkelijk 

 in bijzondere gevallen aangetoond kunnen worden. 



Drijft verstand een dier tot handelen , dan is hetgeen het doet een 

 gevolg van waarnemingen, van ondervinding en van, op vergelijking 

 dier waarnemingen berustend overleg. 



Dikwijls kan er echter van zulk een ondervinding geen sprake zijn; 

 zij kan noch door het dier zelf opgedaan zijn , noch berusten op de me- 

 dedeeling van die , welke de vrucht is van door andere dieren gedane 

 waarnemingen. Wanneer dan de handelwijze toch geheel zoo is , alsof 

 deze het gevolg van overleg en ondervinding ware , noemen wij haar drijf- 

 veer instinkt. Dat is bijvoorbeeld het geval bij het bouwen van de 

 waterspin en van de bijen. Nu zal ik aantoonen dat ook dit instinkt in 

 nauw verband staat met verstand, al moeten wij het ook zorgvuldig 

 en nauwkeurig daarvan onderscheiden. Ik zal trachten duidelijk te 

 maken dat beide denzelfden oorsprong hebben en dat zij meer in grootte 

 dan in aard , meer in graad van ontwikkeling dan in het wezen der 

 zaak van elkander verschillen. 



