152 INSTINKT. 



Wat ik in 't begin gezegd heb over stelsels in het algemeen geldt 

 ook hier. Dit neemt niet weg dat wij moeten trachten de natunr zoo 

 veel mogelijk nabij te komen en ons vooral moeten hoeden voor het 

 denkbeeld : systemen zijn altijd kunstmatig en het komt er dus niet op 

 aan wat wij tot grondslag er van kiezen. Wij mogen hen een nood- 

 zakelijk kwaad noemen, onmisbaar zijn zij niettemin; en het kwaad 

 dat zij kunnen doen ligt aan den gebruiker meer dan aan hen zelf. 

 Het systeem oefent alleen in zooverre een nadeeligen invloed uit, als 

 het te veel op den voorgrond treedt bij den natuuronderzoeker en voor 

 hem doel wordt in plaats van middel, waardoor hij er een te groote 

 of liever een verkeerde beteekenis aan gaat hechten. 



De verschijnselen , waarmede ons onderzoek zich bezig houdt , kwa- 

 men zelden, en dan alleen zeer in 't algemeen, als kenmerken voor 

 groote groepen van dieren , in aanmerking als grondslag voor een bruik- 

 baar systeem. Dit heeft zijn goede reden. 



Wanneer wij toch omzien naar vormen , wier oorsprong gezocht moet 

 worden in overerving van door uitwendige omstandigheden veroorzaakte 

 veranderingen, dan moeten wij allereerst ons oog laten vallen op de 

 zoodanige, die een grooten invloed uitoefenen op het leven. Immers, 

 juist daarvan hangt het af of hun voortbestaan verzekerd zij of niet. 



Maar kan er dan voor het dier iets nuttigers en belangrijkers gedacht 

 worden , dan zoo menige handeling , die beschouwd moet worden als 

 een uitvloeisel van wat wij instinkt noemen ? 



Nestbouw, de inrichting van woningen voor het wijfje en de jon- 

 gen , die zich zelf nog niet redden kunnen of voor de dieren gedurende 

 het geheele leven ; de wijze , waarop zij zich tegen hun vijanden be- 

 schermen of waarop zij hun prooi belagen en machtig worden; dat 

 alles zijn dingen, waarvan het voortbestaan van individu en soort in 

 de eerste plaats afhangt. 



Die eigenaardigheden staan aan den anderen kant natuurlijk ook 

 weer in zeer nauwe betrekking tot de uitwendige levensvoorwaarden 

 en de daaruit geboren levensbehoeften; om die reden zullen zij bij 

 wijziging in de uitwendige omstandigheden ook het allereerst in aan- 

 merking komen om daarvoor passende veranderingen te ondergaan , om 

 zich aan de omstandigheden aantepassen. 1 



1 Deze uitdrukking kunnen wij gerust in onze taal invoeren. Zij beantwoordt aan het 

 hoogduitsche ''anpassen'", maar ook de Nederlander spreekt van een jas, een rok enz. 

 "aanpassen." 



