154 INSTINKT. 



standhouding , op het welzijn van individu en soort , zal ook bij hen , 

 het zenuwstelsel, arbeidsdeeling uit een standvastigen grondvorm al- 

 lerlei nieuwe vormen doen ontstaan, in verband met de levensomstan- 

 digheden. Daar verder een onverbrekelijk, immers oorzakelijk verband 

 tusschen vorm en verrichting bestaat , moet dit zelfde ook gelden voor 

 de verrichtingen, de vermogens, waarvan het zenuwstelsel de zetel is. 



Evenals voor zuiver lichamelijke, uiterlijke eigenaardigheden geldt ook 

 voor deze , die het onderwerp van ons onderzoek uitmaakten , de wet 

 van vooruitgang; want ook de eigenaardigheden van den geest, zij 

 mogen zich uiten in wat wij instinkt of verstand noemen, zijn over- 

 erfelijk en worden wegens haren grooten invloed bij den strijd om het 

 bestaan beheerscht door de wet der natuurkeus. 



Evenals uit de bijna vormlooze lagere dieren, hoogere, sterker ge- 

 differentieerde , meer ontwikkelde dieren , complexen van organen , 

 ontstaan door langzame omvorming ten gevolge van arbeidsdeeling; 

 evenals uit het nauwelijks merkbare , dien naam nauwelijks verdie- 

 nende kruipen der amoeben , of het zwemmen der infusiediertjes , de zoo 

 ingewikkelde en gecompliceerde locomotie der vogels en zoogdieren 

 ontstaat , evenzoo vormt de primitieve verrichting der meest eenvoudige 

 zintuigcellen van de coelenteraten de kiem , waaruit zich de zoo ge- 

 heimzinnige hersenwerkzaamheid der hoogere dieren en van den mensch 

 ontwikkelt ! 



Onze slotsom is : Instinkt is overgeërfde gewoonte , of een dikwijls 

 gecompliceerde combinatie van zulke gewoonten; die gewoonten ont- 

 stonden bij de voorouders der dieren uit bewuste , op verstand gegronde 

 handelingen , die zich dikwijls herhaalden omdat zij nuttig waren en 

 onmisbaar werden. Bij de nakomelingen , die de gewoonten overerfden , 

 hadden bewustzijn of verstand er niets meer mede te maken, en zoo 

 werd bij deze instinktmatig , wat bij genen verstandelijk was. 



Ook bij den mensch komen zulke automatische , buiten het bewust- 

 zijn omgaande handelingen voor. Oefening en eigen of anderer onder- 

 vinding — de laatste is bij het dier bijna uitgesloten — hebben echter op 

 's menschen handelingen zulk een grooten invloed , dat die gewoonten 

 er tot onherkenbaar toe door worden gewijzigd , of er geheel door op den 

 achtergrond gedrongen worden. Bij het dier integendeel valt eerst het 

 door de samenwerking van tal van zulke gewoonten tot stand gebrachte 

 geheel in het oog en zijn de afzonderlijke handelingen, waaruit zij 

 haar oorsprong namen , daarmede vergeleken , van uiterst geringe be- 



