WANDELINGEN IN DE GRAAFSCHAP ZUTFEN. 183 



komen woest lagen , nog in liet begin dezer eeuw ongeveer de helft 

 van de graafschap innamen. Thans zijn die heidevelden door aanplan- 

 ting en bebouwing voor een groot gedeelte in bosschen of bouw- en 

 weiland overgegaan , hetgeen voor waterafvoer en klimaat een nuttigen 

 invloed heeft gehad. 



De alluviale gronden in de graafschap zijn hoofdzakelijk aanslibbin- 

 gen langs IJsel , Berkel en verschillende beekjes. De gronden , langs 

 deze wateren afgezet, bestaan voor een groot deel uit zeer vruchtbaren 

 kleigrond. Zij hebben den vorm van een meer of minder breeden zoom 

 langs de beide oevers der rivier en bewijzen duidelijk, dat de IJsel in 

 vroegere tijdperken zich aan weerszijden veel verder uitstrekte dan 

 tegenwoordig , daar hij nu , wegens de insluiting door dijken , slechts 

 bij uitzondering tijdens zeer hoogen waterstand deze gronden bedekt. Op 

 grooteren afstand van de rivier zijn deze aanslibbingen weer hier en 

 daar met diluviaalzand bedekt, om nog verder oostwaarts in de eigen- 

 lijke diluviale gronden over te gaan. 



De zoom langs de rivieren is hier een zeer vruchtbare bouwgrond , 

 samengesteld uit een mengsel van het oorspronkelijke diluviale zand 

 met klei uit de rivier, welke vermenging wellicht door toedoen van 

 den mensch heeft plaats gehad. Iets dergelijks is in de westelijke pro- 

 vinciën geschied door de vermenging der zeeklei met duinzand, het- 

 geen dikwijls kunstmatig geschiedt en waardoor de bovengrond dan 

 zeer van den ondergrond in samenstelling afwijkt, zoodat somtijds eene 

 laag zandige bouwgrond ontstaat, die voor sommige soorten van cul- 

 tuur bijzonder geschikt is. Op deze wijze is bij Haarlem en Overveen 

 de grond voor de bloementeelt ontstaan uit duinzand en onderliggend 

 veen en in het Westland de zoo zeer voor tuinbouw geschikte grond 

 uit het bovenliggende duinzand en de onderliggende klei- en veenla- 

 gen , tevens door besproeiing met koemest. Het is opmerkelijk , dat in 

 de graafschap de gronden , die in de nabijheid van den IJsel zijn ge- 

 legen , niet alleen eene veel grootere hoogte dan de omringende lan- 

 den vertoonen , maar ook van de verder verwijderde gronden zich onder- 

 scheiden door de samenstelling en den plantengroei , zoowel wat de 

 wilde, als de gekweekte gewassen betreft. 



Zeer merkwaardig , vooral wat den plantengroei betreft , zijn onder 

 deze hooge, zoogenaamde zavelgronden langs de rivier, de Bronsber- 

 gen , die wij , den loop van den IJsel zuidwaarts volgende , op onge- 

 veer een half uur afstands van de stad Zutfen ontmoeten. Hier verheft 



