WANDELINGEN IN DE GRAAFSCHAP ZUTFEN. 187 



voorkomen, zou men kunnen meenen, dat elke bloem op zich zelf door 

 de natuur aangewezen is om zich zelf te bevruchten. De onderzoekin- 

 gen van daewin , h. muller, e. a. hebben echter geleerd, dat dit 

 slechts bij uitzondering geschiedt, dat in het algemeen in de natuur 

 meer neiging bestaat de bevruchting te doen plaats hebben door krui- 

 sing, d. i. door het overbrengen van het stuifmeel der eene bloem op 

 den stempel van eene andere. Zelfs is in vele gevallen de zoogenaamde 

 zelf bevruchting eene volslagen onmogelijkheid , hetzij b.v. door den ou- 

 derlingen stand van meeldraden en stampers , of door de wijze van 

 openspringen der stuifmeelhokjes, of ook wel doordien het stuifmeel 

 reeds ontlast wordt, vóór de stamper rijp en dus geschikt is om de 

 bevruchting te ondergaan. Zien wij nu dat zulke planten toch vruch- 

 ten en rijpe zaden voortbrengen, dan moet het stuifmeel van eene andere 

 bloem door uitwendige oorzaken zijn overgebracht , en het is bewezen , 

 dat dit meestal geschiedt door toedoen van insekten , die , hetzij door 

 de kleuren , of door den honig of de geur der bloemen gelokt , dezen 

 bezoeken en , de fijne stuifmeelkorreltjes uit eene bloem met zich voe- 

 rende , die in eene andere bloem aan den kleverigen stempel weer 

 achterlaten. 



Bij onze holwortel is de bevruchting door insekten op eene zeer eigen- 

 aardige wijze verzekerd. Zelfbevruchting is hier volkomen uitgesloten , 

 daar de helmknoppen, waaruit het stuifmeel zich ontlast en die zich 

 in het onderste bolvormige gedeelte der bloem bevinden , ruggelings 

 met den stempel zijn vergroeid , zoodat cle spleten , waardoor het stuif- 

 meel wordt uitgestort, van den stempel zijn afgekeerd en deze boven- 

 dien reeds ontwikkeld is lang vóór de helmknoppen zich openen. Be- 

 halve honig , wordt in deze bloemen nog eene geurige harsachtige stof 

 afgescheiden , en door deze beide lokken zij een soort van kleine mug- 

 gen, die eerst in het wijdere bovengedeelte , daarna in cle nauwe buis 

 doordringen , en in het bolvormige onderste gedeelte der bloem uitko- 

 men, waar zich cle stempel en de helmknoppen bevinden. Eenmaal 

 daarin aangekomen, blijven zij als in een val gevangen, want de nauwe 

 buis is inwendig geheel bezet met naar beneden gerichte , stijve haren , 

 die het diertje wel verplaatsen kan, als het zich in de richting daar- 

 van, in de buis naar beneden beweegt, doch niet omgekeerd. Terwijl 

 het insect zich nu in zijne ketelvormige gevangenis rond beweegt, 

 blijven de stuifmeelkorreltjes , die het van eene andere pijpbloem heeft 

 medegebracht, aan den reeds rijpen stempel hechten en vindt de be- 



