232 COPPERNICUS. 



kwam , werd rijkelijk door scherpzinnigheid en toeleg vergoed. 



Hem was het trouwens niet te doen om lange rijen van waarnemin- 

 gen op te stellen , zooals later door tycho brahe werden volbracht ; 

 slechts zoovele waarnemingen wilde hij verrichten als noodig waren 

 om, in verband met de oude van ptolemaeüs en hipparchus , zijn 

 nieuw wereldstelsel te kunnen vestigen. 



Intusschen drong van uit het stille studeervertrek , in een stadje aan 

 den uithoek der beschaafde wereld gelegen , zijn naam als sterrekundige 

 reeds zoover door, dat zijn hulp werd ingeroepen voor de vaststelling 

 van den nieuwen kalender, die eerst veel later door paus gregorius xm 

 is ingevoerd-, de noodzakelijkheid hiervan bleek vooral door de ver- 

 warring, die meer en meer in de vaststelling der kerkelijke feesten was 

 gekomen. 



Door een der kerkhoofden opgeroepen om hierover advies uit te bren- 

 gen , verklaarde coppernicus , dat deze hervorming niet tot stand kon 

 komen , eer de loop van zon en maan nauwkeuriger was vastgesteld 

 dan tot dusver was geschied; de juistheid van dit oordeel is later vol- 

 komen bevestigd , want de vaststelling heeft eerst na den dood van 

 coppernicus , doch op grond van zijne nagelaten en openbaar ge- 

 maakte nauwkeuriger waarnemingen , kunnen plaats hebben. 



Na een vierjarig verblijf in het domkapittel te Frauenburg werd 

 coppernicus tot bestuurder van de bezittingen in het zuidwestelijk ge- 

 deelte van Ermland benoemd en vertrok hij daarheen. Hij vestigde 

 zich in het kasteel te Allenstein en oefende van hier gedurende vier 

 jaren (met eene tusschenpoos van een jaar) dit gewichtig ambt uit. 

 Het was een tijdperk van groote moeilijkheden. De kerkhervorming werd 

 voorbereid , en weldra zouden de gewichtige gevolgen ook voor de poli- 

 tieke wereld losbreken. Hier kreeg coppernicus kennis van het op- 

 treden van den monnik te Wittenberg. Zoo als men weet , was de hooge 

 geestelijkheid , waartoe ook coppernicus behoorde , aanvankelijk volstrekt 

 niet vijandig tegen dit koene optreden en den strijd van luïher tegen 

 de misbruiken der kerk gestemd. Hoewel ook in later dagen, toen de 

 hervorming een nooit gedachten omvang nam , coppernicus getrouw 

 bleef aan de katholieke kerk , heeft hij zich toch nimmer tegen de 

 hervorming gekant of haar openlijk bestreden. Daarentegen zullen wij 

 weldra zien , hoe hij een der uitstekendste leden der nieuwe partij op 

 de vriendschappelijkste wijze tot zijn leerling en vriend aannam. 



Doch grooter moeilijkheden wachtten coppernicus te Allenstein. Wel- 



