234 COPPERNICUS. 



land in groote verwarring achterlatende , en werd coppernicus tot gene- 

 raal-bestunrder in afwachting van een nieuwen bisschop benoemd. Fei- 

 telijk was hij zoo lang aan het hoofd van het bisdom en zou het hem 

 niet moeilijk gevallen zijn tot deze hooge waardigheid voor zijn verder 

 leven benoemd te worden. Doch zijne eerzucht reikte niet zoover; althans 

 door hem werd geene poging in het werk gesteld om deze benoeming 

 te verkrijgen. Een aanzienlijk edelman uit Dantzig afkomstig, nevens 

 coppERNicus geruimen tijd domheer van het kapittel , werd tot den zetel 

 geroepen. Deze was een ijverig tegenstander van de kerkhervorming , die 

 ook in het bisdom reeds een grooten aanhang had verkregen , en trad 

 aanstonds met kracht tegen de ketterij op. 



Een groot vriend van coppernicus , de bekende geleerde tiedemann 

 giese , trad even zoo tegen de Luthersche leer in het strijdperk op 

 minder heftige , doch meer degelijke wijze ; hij gaf namelijk een geleerd 

 geschrift uit, waarin de beginselen der hervorming op wetenschappe- 

 lijke wijze en met waardeering werden behandeld en bestreden. Daar 

 de uitgave van dit geschrift op aansporing van coppernicus geschiedde , 

 hetgeen in de voorrede uitdrukkelijk wordt vermeld, wordt de inhoud 

 ook algemeen als de uitdrukking van zijn gematigd kerkelijk geloof 

 beschouwd ; verder toch is geen enkel stuk tot ons gekomen , waarin 

 hij zich over deze aangelegenheid heeft uitgelaten. 



Intusschen naderde de vierjarige wapenstilstand tusschen cle Duitsche 

 orde en Polen tot zijn einde en verkreeg een onverwacht besluit, dat 

 den grootsten invloed op de verdere geschiedenis der duitsche landen 

 heeft uitgeoefend. Albrecht , de grootmeester der orde , legde deze waar- 

 digheid neer en ontving te Krakau het land , dat hij bestuurde , als het 

 hertogdom Pruissen, van den koning van Polen tot leen ; terwijl hij ge- 

 lijktijdig de roomsche kerk verliet en met zijn volk de luthersche leer 

 huldigde. Het is hier de plaats niet deze gewichtige gebeurtenis te be- 

 schrijven , hare oorzaken en gevolgen na te gaan ; wij houden ons 

 thans slechts met coppernicus bezig. Toch had zij ook op zijn leven 

 grooten invloed , daar het bisdom Ermland bijna geheel door het nieuwe 

 hertogdom werd omgeven , zoodat het gevaar ontstond , dat pogingen 

 zouden aangewend worden om het hiermede te vereenigen. Vooreerst 

 echter en voor langen tijd werd dit gevaar afgewend. De nieuwe her- 

 tog , door keizer en rijk uitgeworpen , had het veel te druk met het 

 handhaven van zijn standpunt , om aan veroveringen of uitbreiding van 

 gebied te denken. Daarentegen trachtte hij met zijne naaste buren op 



