COPPERNICUS. 235 



goeden voet te komen en onderhield dus , zoo ver dit kon gaan , met 

 den bisschop van Ermland vriendschappelijke betrekkingen. 



Dat coppernicus in deze veel bewogen en moeilijke tijden zijne wijs- 

 geerige studiën niet uit het oog verloor , blijkt uit een open zendbrief 

 (zooals in die dagen onder de geleerden bij gemis van tijdschriften ge- 

 bruikelijk was) die hij tot zijne vrienden richtte en waarin het geschrift 

 van een Neurenberger sterrekundige , johannes werner genaamd , han- 

 delende over de beweging van den hemel der vasten sterren , werd be- 

 streden. Deze brief, lang verloren, is eindelijk in afschrift, verscholen 

 onder eene menigte andere stukken , in de bibliotheek te Berlijn terug- 

 gevonden. Coppernicus bepaalt zich hierin uitsluitend tot bestrijding 

 der dwalingen op wis- en sterrekundig gebied van den genoemden ge- 

 leerde en neemt zelfs de leer van Ptolemaeus in bescherming tegen de 

 ongegronde aanvallen van werner. Toch bracht deze zendbrief door 

 zijne breede verspreiding in de geleerde kringen er toe bij , om den naam 

 van coppernicus als sterrekundige en wijsgeer ver buiten de enge gren- 

 zen van het land zijner woonplaats bekend te maken ; reeds verbreidde 

 zich de roep , dat hij het middelpunt der bewegingen in de wereldruimte 

 van de aarde naar de zon wilde overbrengen. Zoo kwam het gerucht 

 ook ter oore van luther , die zich hierover op de minachtendste wijze 

 uitliet en nooit, evenmin als zijn aanhang, iets van het nieuwe wereld- 

 stelsel heeft willen weten. De beide groote hervormers bleven elkander 

 vreemd; en geen wonder. De vroegere monnik, uit den eenvoudigen burger- 

 stand afkomstig, legde steeds eene diepe minachting voor al wat met kun- 

 sten en wetenschappen in verband stond aan den dag, en richtte zijne felle 

 slagen alleen tegen de kerk ; — de ander , een man van goede geboorte 

 en familie , in hooge mate ontwikkeld op het gebied van wetenschap 

 en kunst, een onafhankelijk standpunt in de kerk innemende, zijne 

 bespiegelingen en berekeningen voornamelijk op het strengst afgetrok- 

 ken wetenschappelijk gebied voerende , bleef afkeerig van eene her- 

 vorming , wier grondslagen zoo weinig wetenschappelijk waren. 



Ook de volgelingen van luther lieten niet na den spot van den mees- 

 ter over te nemen , die zoo ver ging, dat bij een vastenavondspel copper- 

 nicus en zijne leer op het tooneel werden gebracht en belachelijk gemaakt. 

 Voor ons heeft dit eenig belang , omdat de maker van deze klucht waar- 

 schijnlijk een onzer landgenooten en eerste hervormers was , namelijk Wil- 

 lem gnapheus , die uit den Haag voor de inquisitie was gevlucht , te 

 Elbing, in de nabijheid van Ermland gelegen, vriendschappelijk was 



