236 COPPERNICUS. 



opgenomen en zelfs tot rector van liet gymnasium aldaar benoemd , waaruit 

 hij trouwens later bij de reactie tegen de hervorming weer is verdreven. ! 

 Intusschen was coppernicus den tijd der grijsheid ingetreden , zon- 

 der dat hij nog iets van zijn groot werk tot openbaarheid had gebracht. 

 De gebreken van den ouderdom deden zich echter niet bij hem ge- 

 voelen ; hij onderhield den arbeid zoowel bij de waarneming van zijn 

 ambt als op wetenschappelijk gebied tot voltooiing van zijn groot werk. 

 Het einde zijns levens bleef echter niet van moeilijkheden en kom- 

 mernis gespaard. Geëerd en gezien in den aanzienlijken kring, waar hij 

 verkeerde , bleef hij steeds de meest gematigde gevoelens ook jegens 

 andersdenkenden koesteren, en juist dat zou hem nog veel leed berok- 

 kenen. Was hij geen aanhanger der nieuwe leer, evenmin was hij een 

 tegen-ijveraar , die met alle middelen , ook van geweld en onrecht , de af- 

 valligen tot de kerk wilden terugbrengen of ten doode voeren. De tijd 

 van reactie was aangebroken. Na den dood van den bisschop werd 

 diens plaats ingenomen door een nog grooter ijveraar voor de eenheid 

 der kerk , johannes dantiscus genaamd, die ook als geleerde toenmaals 

 een grooten naam hacl , in vroeger jaren met coppernicus op vriend- 

 schappelijken voet verkeerde en zelfs met luther en melanchthon te 

 Wittenberg had omgegaan. Doch nauwelijks had hij den bisschop- 

 pelijken zetel ingenomen of van Saulus werd hij tot Paulus. Niet 

 alleen trad hij krachtig tegen de ketterij op , maar alle , die haar 

 verdroegen en zich niet even krachtig als hij daartegen verzet- 

 ten , hadden zijne ongenade te vreezen. Streng waakte hij voor de 

 handhaving der tucht in cle kerk , en liet dit op gevoelige wijze 

 zijnen onderhoorigen ondervinden. Hierdoor geraakte hij geheel vervreemd 

 van den gematigden coppernicus , en dit haalde dezen vele verdriete- 

 lijkheden op den hals. Erger werd de spanning , toen hij tot ambtge- 

 noot een der heftigste tegen-hervormers kreeg, namelijk hosius, die in 

 later jaren tot de hoogste plaatsen in de kerk opklom en de verwoede 

 leider der anti-hervorming in Polen en Pruissen is geworden. Zoo was 

 het aan diens invloed te danken, dat coppernicus een zijner beste en 



1 Omtrent de verhouding tusschen dezen kerkhervorraer en coppernicus heb ik in de 

 uitvoerige levensberichten van gnapheus niets kunnen vinden. Zie de hoop scheffer 

 in de Studiën en bijdragen op het gebied der historische theologie, lste en 2de deel, 

 en de dissertatie van h. roodhuyzen : het leven van GuUhelmus Gnap/teus, een der 

 eerste hervormers in Nederland, Amsterdam 1858. 



