240 COPPERNICUS. 



even aan — daarna gaf hij den geest. "Zoo was", naar de schoon e 

 uitspraak van een tijdgenoot, "bij coppernicus het einde van het leven 

 de aanvang der onsterfelijkheid." 



II 



Hebben wij aldus in enkele trekken het leven van coppernicus 

 weergegeven , een kort overzicht van zijn werk mag hier zeker niet 

 ontbreken, te minder omdat de laatste onderzoekingen ook hierom- 

 trent gewichtige , tot dusver onbekende bijzonderheden aan het licht 

 hebben gebracht. Wel verschenen van dit werk achtereenvolgens tot 

 voor korten tijd vier uitgaven , doch het handschrift zelf ging voor lan- 

 gen tijd verloren , zoodat deze eenvoudig nadrukken van de eerste waren. 

 De tweede volgde spoedig op de eerste te Bazel , nagenoeg onveranderd ; 

 de derde bezorgde een onzer landgenooten, namelijk nicolaus muler(ius) 

 professor te Groningen, die haar in 1617 te Amsterdam liet drukken 

 en het werk, behalve met een onnauwkeurig levensbericht van den schrij- 

 ver, met verschillende belangrijke astronomische en literarisch-historische 

 aanteekeningen voorzag. De vierde eindelijk is te danken aan de pool- 

 sche beweging om coppernicus tot landgenoot te verklaren. Zij verscheen 

 in 1854 te Warschau en is voorzien met een portret van coppernicus , 

 eene zeer partijdige en daardoor onnauwkeurige levensbeschrijving , een 

 handschrift en verschillende aanhangsels van ondergeschikt belang of 

 twijfelachtige afkomst. 



Eene vijfde uitgave echter zou van grooter belang zijn. Nadat het 

 handschrift ongeveer drie eeuwen lang verloren was geweest , werd het 

 voor eenige jaren in eene privaat-bibliotheek te Praag teruggevonden , 

 waar het nog wordt bewaard en als eene kostbare reliquie den belang- 

 stellenden vreemdeling getoond. Het is geheel van de hand des schrij- 

 vers en duidelijk geschreven; ook de figuren zijn met zorg met behulp 

 van passer en lineaal geteekend. Op een voorblad staan de achtereen- 

 volgende bezitters vermeld , zoodat de echtheid boven allen twijfel is 

 verheven. Doch ook in ander opzicht is het hoogst merkwaardig. Daar- 

 uit blijkt toch, dat het meermalen is omgewerkt en verbeterd, ja, dat 

 coppernicus zich hiermede tot in zijne laatste levensjaren heeft bezig- 

 gehouden en eerst eindigde met do wegzending. Drie verschillende 

 redactiën uit verschillende perioden des levens zijn door de kenners in 

 het handschrift ontdekt, kenbaar o. a. aan verschillende kleur van inkt. 



