242 COPPERNICUS. 



maar in de vaste overtuiging dat zijn stelsel de ware en eenige grond- 

 slag van het wereldstelsel is. In het manuscript wordt zij ook niet 

 teruggevonden, terwijl zij reeds door den besten en vertrouwdsten 

 vriend van coppernicus in een brief, kort na zijn dood geschrevenen 

 sedert korten tijd teruggevonden , als ondergeschoven wordt verworpen. 



De tweede voorrede bestaat uit een brief van den kardinaal von 

 schönberg , uit Rome reeds zeven jaren vóór den dood van copperni- 

 cus tot hem gericht, waarin hij hem mededeeling verzoekt van zijne 

 onderzoekingen omtrent den bouw van het wereldstelsel, waarvan de 

 mare tot hem was doorgedrongen , en die bij hem de levendigste be- 

 langstelling hadden opgewekt. Uit het vooropstellen van dezen merk- 

 waardigen brief blijkt ten eerste , hoe de hoofden der katholieke kerk 

 aanvankelijk volstrekt geene bezwaren tegen de leer van coppernicus 

 maakten , daarentegen van de warmste belangstelling blijk gaven ; ver- 

 volgens hoe ingenomen coppernicus met dit schrijven was , daar hij zijn 

 werk als het ware als antwoord op deze eervolle uitnoodiging wilde 

 beschouwd zien. 



De derde en laatste voorrede is de gewichtigste van allen. Zij be- 

 staat uit den brief, waarmede coppernicus zijn werk aan het hoofd der 

 katholieke kerk paus paulus III opdroeg. Ook dat stuk bevindt zich 

 niet in het manuscript , maar is toch ontwijfelbaar van coppernicus 

 zelven afkomstig en later door hem aan den uitgever gezonden om 

 tot inleiding te dienen. Het is zulk een meesterlijk stuk, zoo vrij van 

 elk vooroordeel , getuigende van zooveel onafhankelijkheid van geest 

 en verlichting, dat het ook voor onzen tijd, vier eeuwen later, nog al 

 zijne beteekenis heeft behouden. Daar dit stuk , evenals het geheele 

 werk in het latijn geschreven , voor zoover mij bekend is , nimmer in 

 het nederlandsch verscheen, kan ik niet nalaten de vertaling hier in 

 haar geheel meetedeelen. 



Het luidt aldus : 



""Aan zijne Heiligheid Paus paulus III , de voorrede van 

 nicolaus coppernicus tot zijn werk over de Jiemelbewegingen. 



"Geheel ben ik mij bewust, Heilige Vader, dat sommige lieden, 

 zoodra zij vernemen , dat ik in mijn werk over de wentelingen in de 

 wereldruimte aan de aarde zekere bewegingen toeken , terstond uitroe- 

 pen , dat zulk eene leer verwerpelijk is. Nu ben ik geenszins zoozeer 

 hiermede ingenomen, dat ik er geen prijs op zou stellen, hoe andere 



