COPPERNICUS. 247 



Daarom moet het de wetenschappelijke mannen niet verwonderen , 

 wanneer dergelijke lieden ook mij bespotten. De mathematische zaken 

 worden slechts voor de wiskundigen geschreven; deze zullen, en hierin 

 geloof ik mij niet te bedriegen , inzien , dat mijn arbeid ook van nut 

 kan zijn voor de kerk , wier hoofd Uwe Heiligheid thans is. Want toen 

 niet lang geleden onder Leo X op het Lateraan-concilie over de ver- 

 betering van den kerkdijken kalender werd gehandeld , bleef deze zaak 

 onbeslist, alleen omdat men meende, dat de lengte van het jaar en 

 der maanden benevens de bewegingen van zon en maan nog niet nauw- 

 keurig genoeg waren vastgesteld. Sedert dien tijd heb ik getracht deze 

 onderzoekingen nauwkeuriger in te stellen , daartoe uitgenoodigd door 

 bisschop paulus semproniensus , die destijds aan het hoofd dezer zaken 

 stond. Wat ik nu hierin gedaan heb , laat ik bovenal aan het oordeel 

 van Uwe Heiligheid en van alle andere geleerde wiskundigen over, en 

 opdat het niet schijne , dat ik Uwe Heiligheid over het nut van dezen 

 arbeid meer beloof, dan ik kan volbrengen, ga ik nu tot de zaak 

 zelve over." 



Waardiger inleiding voor een groot werk is zeker wel nooit geschre- 

 ven. Zij leert , hoe copperjticus zijn stelsel niet als eene hypothese zoo 

 goed als eene andere tot verklaring der bewegingen aan den hemel 

 wilde beschouwd zien , maar hoe hij de vaste overtuiging had door weten- 

 schappelijk onderzoek verkregen , dat de beweging der aarde , hoewel 

 schijnbaar in strijd met de onmiddellijke waarneming en tevens met de over- 

 levering , de onmisbare grondslag van dit stelsel moest zijn. Het steunt niet 

 op wijsgeerige bespiegelingen , maar op onomstootelijke wiskundige waar- 

 heden , toegepast op nauwkeurige waarnemingen deels van vroeger tijd, 

 deels door hem zei ven ingesteld. Aangrijpend is zijn beroep op de ge- 

 leerde en verlichte mannen , allereerst op het hoofd van allen , den Paus 

 zelven , onder wiens bescherming tegen den achterklap van onwetenden 

 en onbevoegden hij zijn arbeid plaatst. Duidelijk kan men hieruit de 

 wording van het nieuwe stelsel volgen , dat tot uitgangspunt eenige losse 

 en nevelachtige uitspraken van een paar wijsgeeren uit den ouden tijd had, 

 doch verder geheel zelfstandig door coppernicus werd opgebouwd en 

 bevestigd. Hieraan heeft hij geheel zijn leven besteed , en eerst op het 

 einde daarvan zijn werk in het licht gegeven , zijn eenigste weten- 

 schappelijke arbeid , waarvan echter de invloed door de gezamenlijke 



