248 COPPERNICUS. 



werken van geen geleerde uit vroeger of later tijd wordt geëvenaard. Het 

 licht in de verwarde beschouwingen omtrent het heelal is gekomen 

 uit een vergeten hoekje der aarde, doch het heeft geschitterd met een 

 glans , die steeds toenam , tot de geheele beschaafde wereld hiervan was 

 doordrongen. De geschiedenis der wetenschappen kan geen tweede 

 voorbeeld van zulk een gewichtigen arbeid aanwijzen ; slechts onze tijd 

 kan de theorie van darwin , het uitgangspunt eener revolutie op het 

 gebied der beschrijvende natuurwetenschappen , als van nagenoeg gelijk 

 belang naast die van coppernicus op het gebied der theoretische stellen. 



Het geschrift van coppernicus heeft voor onzen tijd veel van zijne 

 waarde verloren en slechts geschiedkundige beteekenis behouden. De 

 latere onderzoekingen van kepler , die steunden op de voortreffelijke 

 waarnemingen van tycho brahe , hebben de bewegingen der lichamen 

 van het zonnestelsel nauwkeuriger omschreven dan de cirkelvormige 

 banen van coppernicus. Doch zijn uitgangspunt , de beweging der aarde , 

 is onaantastbaar gebleven en tot de grondstelling der natuurweten- 

 schap verheven. 



Coppernicus verdeelde zijn werk in zes boeken; onmiddellijk vangt 

 hij in het eerste aan met de vaststelling van de bolvormige gedaante 

 en dubbele beweging der aarde als grondslag van het wereldstelsel. 

 Zijn aanhef was ook door den eersten uitgever op onverklaarbare wijze weg- 

 gelaten , doch in het manuscript terug gevonden en bij de laatste feest- 

 uitgave in eere hersteld. In de volgende boeken worden , na uiteenzetting 

 van de onmisbare mathematische hulpmiddelen, de bewegingen der hemel- 

 lichten , zon , maan , planeten en vaste sterren , nauwkeurig nagegaan , 

 en aangetoond , dat zij veel beter worden verklaard door het aangeno- 

 men punt van uitgang , dan door het stelsel van ptolemaeus met de 

 kunstmatige en verwarde opeenstapeling van epicykels , waartoe men , om 

 het te kunnen handhaven , genoodzaakt was zijn toevlucht te nemen. 

 Zoo werd door hem de bouw van het planetenstelsel met de zon als 

 middelpunt vastgesteld. 



Het beroep van coppernicus op het verlicht oordeel der mannen van 

 wetenschap werd aanvankelijk niet beschaamd. De paus nam de op- 

 dracht aan, althans nergens is het tegenovergestelde vermeld, terwijl 

 het niet waarschijnlijk is dat coppernicus deze opdracht aan zijn on- 

 middellijk hoofd zonder diens toestemming boven zijn werk zou hebben 

 geplaatst. 



Doch de tegenstand zou zich weldra doen gevoelen , en wel van die 



