COPPERNICUS. 249 



zijde , welke coppernicus reeds met een zienersoog had voorspeld , 

 namelijk van de kerk, die het nieuwe stelsel, als strijdig met de hei- 

 lige schrift en daardoor hare grondvesten ondermijnende , verwierp. 

 De eerste tegenstand kwam echter niet van de katholieke kerk, 

 maar van de hervormde. Reeds merkten wij hier boven op hoe luther , 

 na een en ander omtrent de leer van coppernicus vernomen te heb- 

 ben , haar zonder verder onderzoek minachtend veroordeelde. Melanch- 

 thon bestreed haar op andere wijze. Nadat het werk van coppernicus 

 was verschenen en de schrijver ten grave gedaald , gaf hij een werk 

 over de natuurkundige grondbeginselen uit, en bestreed hierin op heftige 

 wijze het stelsel van coppernicus als strijdig met de heilige schrift. 

 De psalmen van David en de prediker werden er bij gehaald om de on- 

 veranderlijkheid der aarde in het middelpunt van het heelal te bewij- 

 zen , doch ook de dagelijksche waarneming benevens de duizendjarige 

 overeenstemming der mannen van wetenschap werden aangevoerd om 

 de nieuwe leer te bestrijden. Ja, melanchton acht haar zoo verderfe- 

 lijk , dat de wereldlijke macht moet ingeroepen worden om zulke onge- 

 rijmdheden tegen te gaan. Wel was een jong leeraar der Wittenberg- 

 sche school naar coppernicus gegaan om in zijne leer te worden inge- 

 wijd , doch toen hij als in geestdrift ontstoken apostel terugkeerde , 

 waren zijne dagen te Wittenberg geteld. Hier moest het stelsel van 

 ptolemaeus de grondslag van het natuurkundig onderwijs blijven, en 

 zoo verliet rheticus, hoewel met eene aanbeveling van melanchthon 

 voorzien, de hoogeschool om in de eerste plaats al zijne krachten aan 

 de uitgave van het werk des meesters te wijden. 



Ging aldus de kerk der hervormden die der katholieken vóór in 

 de verwerping van het nieuwe stelsel , zooveel te heviger zou deze 

 ongeveer eene eeuw later haar banbliksem tegen de nieuwe leer en hare 

 aanhangers slingeren. Hoe galilei haar slachtoffer is geworden , is ge- 

 noegzaam bekend ; evenzoo hoe het werk van coppernicus zelf door de 

 waardige opdracht aan den paus niet van den index kon gered worden ; 

 bij pauselijke bul werd vastgesteld , dat de nieuwe leer als strijdig 

 met de heilige schrift en daardoor onwaar en verderfelijk , door alle 

 geloovigen moest verworpen worden. 



De tegenstand is echter niet alleen van kerkelijke zijde gekomen. 

 Ook op zuiver wetenschappelijk gebied werd het nieuwe stelsel lang 

 verworpen en bestreden. Zoo wilde tycho brahe , de voornaamste sterre- 

 kundige van zijn tijd, een halve eeuw na coppernicus lovende, dp 



