HET KLIMAAT DER VOORWERELD. 263 



rijk. Op 3000 meters hoogte begint in den winter reeds sneeuw te vallen 

 al smelt zij ook spoedig. Dennen en sparren worden menigvuldiger, 

 de eigenlijke loofboomen beginnen te verdwijnen , en de landschappen 

 gelijken op die van Middel-Europa. Op 3500 meters zijn de ceders en 

 nog hooger de berken de meest voorkomende boomsoorten en op 

 5000 meters hoogte , dus hooger dan de Mont Blanc , wordt nog r o gg e 

 verbouwd. Op eene meerdere hoogte van 5500 — 5800 meters worden de 

 planten zeldzaam, en noch hier in Centraal- Azië , noch in het tropische 

 Amerika overschrijden zij eene hoogte van 5800 meters : dan vindt men 

 niets dan sneeuw en ijs. Vergelijken wij deze hoogte van bijna 6 kilo- 

 meter met de hoogte van den dampkring, die op 30 kilometer wordt 

 geschat , dan zien wij dat de ijlheid der lucht op eene dusdanige betrekkelijk 

 geringe hoogte reeds voldoende is om op te wegen tegen den invloed 

 van de zonnewarmte , die zich vooral in deze streken met kracht kan 

 doen gelden. Konden wij omgekeerd de lucht op dergelijke hoogten 

 samendrukken , dan zou de toestand geheel veranderen, en tropische 

 planten zouden tieren op duizelingwekkende hoogten. Maar ook , indien 

 de dampkring dezelfde bleef, als wij de warmte der zon konden ver- 

 grooten of de richting van de aardas konden wijzigen , dan zouden 

 wij op hoogere breedten tropische landschappen kunnen tooveren. Maar 

 daardoor naderen wij juist de hartader van de vraag , die wij ons ge- 

 steld hebben. Indien vroeger op hoogere breedten een tropisch klimaat 

 heeft geheerscht, dan moeten een of meer der drie bovengenoemde fac- 

 toren in hunne onderlinge verhouding veranderingen hebben onder- 

 gaan. Welke is dit geweest? 



De sterrekundigen hebben aangetoond , dat de richting van de as 

 der aarde , met uitzondering van eene kleine periodieke schommeling, 

 die men "nutatie" noemt, onveranderd is gebleven, sinds het ontstaan 

 der aarde. Maar door dezelfde sterrekundigen is aan 't licht gebracht , 

 dat de assen der andere planeten onder andere hoeken op hunne banen 

 hellen. In verband daarmede is het tot goed begrip misschien niet on- 

 dienstig in eenige weinige woorden te bespreken , wat gebeuren zou , 

 indien -de aardas evenwijdig liep met de baan der aarde en indien zij 

 er loodrecht op stond. Het eerste dezer gevallen vinden wij , als wij 

 de waarnemingen van schröter (1813) kunnen vertrouwen, ongeveer 

 bij de planeet Venus , wier as volgens dezen sterrekundige een hoek 

 van + 18° met het vlak van hare baan maakt, terwijl onze aardas 

 onder een hoek van 66'/ 2 ° op de aardbaan helt. Het andere geval is 



