HET KLIMAAT DER VOORWERELD. 265 



waaruit de aardkorst voor een groot deel is opgebouwd , door de geo- 

 logen tot eenige grootere groepen worden samengevoegd. Zoo ontstaan 

 de vormingen of formatie 's, die meestal door eigenaardige versteenin- 

 gen van dieren en planten zijn gekenmerkt en door dezen van elkaar wor- 

 den onderscheiden. Sommige van die formatie's worden tot eene hoogere 

 eenheid samengevoegd en aldus spreekt men van tijdperken of perioden. 



De jongste dezer perioden is de zoogenaamde quarternaire of quar- 

 taire. Zij is vooral gekenmerkt door de overblijfselen van verscheidene 

 thans uitgestorven diersoorten , mammoethen en reusachtige roof- en an- 

 dere dieren, met welke te gelijk toen echter reeds ook menschen leefden. 

 Wanneer wij den aard der vormingen bestudeeren , die tot deze periode 

 worden gebracht, dan vinden wij overal op het toenmalige vaste land 

 de sporen van rivieren , zoo onmetelijk breed van bedding , dat onze 

 tegenwoordige grootste stroomen er slechts geringe beeken bij schijnen. 

 De zoogenaamde loss- (kalkhoudende klei) vormingen van Europa en 

 andere werelddeelen kunnen ons dit met weinig moeite bewijzen. 



Het geheele Rijndal van Schaf hausen af en al de valleitjes , die er 

 in uitmonden, zijn opgevuld met eene dikwijls 12 metersdikke laag van 

 dergelijke klei , waarin zich de rivier zelve thans haar bed heeft uit- 

 gegraven. Men vindt die laag somtijds tot op 100 meter boven den 

 tegenwoordigen stand dezer rivier. Ja, bij Aken ligt deze kleisoort 

 220 meters boven de oppervlakte der zee. Eene dergelijke lössvorming 

 vindt men in België en Fransch-Vlaanderen tegen de helling der Ar- 

 dennen , en zij loopt door tot Calais om de hand te reiken aan eene 

 soortgelijke langs de boorden van de Somme. Maar men vindt ze ook 

 in het Seine-dal , zoowel als in het Rhóne-dal. In Middel-Duitschland 

 treden zij op langs de Donau , maar tevens aan de Elbe , den Oder en 

 den Weichsel , aan welke laatste rivier de lössvormingen (bijv. bij 

 Oswiencin) bijna 3 mijlen breed zijn, en hier en daar tot 400 meters 

 boven de oppervlakte der zee zijn gelegen. Bijna overal liggen deze 

 kleivormingen op zand en kiezel. 



Stappen wij over naar een ander werelddeel , dan vinden wij löss- 

 formatie's nagenoeg op gelijke wijze als bij den Rijn, langs de oevers 

 van de Mississippi en langs de zijrivieren , die hare waters bij dat van 

 den grooten stroom van Noord-Amerika voegen. Op het vaste land van 

 Azië treffen wij eene lössformatie aan in het Chineesche rijk, die 

 eene oppervlakte heeft zoo groot, ja grooter dan Duitschland en soms 

 honderde meters dik is. Al deze klei heeft ontegenzeggelijk zijn ontstaan 



