HET KLIMAAT DER VOORWERELD. 267 



hing , van de Middellandsche zee misschien door het Atlasgebergte was 

 gescheiden. De noordelijke zee bedekte de tegenwoordige steppen van 

 Aziatisch Rusland en had misschien door middel van de Zwarte zee 

 met cle Middellandsche stee gemeenschap* 



Vergelijken wij met cleze verdeeling van land en water de tegenwoordige, 

 dan moeten er zeer eigenaardige veranderingen hebben plaats gegrepen, 

 na het einde van de tertiaire periode. Het onderzoek van cle aardlagen, 

 die thans de bodem zijn van ons vaderland , van Denemarken en een 

 groot deel van Duitschland , Polen en Rusland , alsmede van het vaste 

 land van Noord-Amerika , gevoegd bij die der Alpenstreken en de 

 waarnemingen van de bewegingen der gletschers , die daar nog jaar- 

 lijks van de bergen naar de dalen wegschuiven , hebben ons overtuigd 

 dat al die aardlagen uit kiezel , zand en steenblokken bestaan en aan 

 gletschers hare aanwezigheid te danken hebben. Agassiz , escher 

 vo:n der LiNTH, desor, martens en anderen , zij hebben ons geleerd , 

 hoe Scandinavië toen een bergachtig eiland was , dat met gletschers 

 was bedekt , die langzaam maar gestadig* , met grootere en kleinere 

 rotsblokken beladen ? in de opene zee wegschoven, Hier smolten zij 

 of lieten, zooals nog in het hdög'e noorden van Spitsbergen en Nova 

 Zembla geschiedt, hunne met steengruis en kleine of grootere rots- 

 blokken beladen ijsvlakten als bergijs in de zee wegdrijven. Bij weg- 

 srneltirtg van de ijsmassa's , hetgeen vroeg of laat moet geschieden , 

 zakten het gruis en de steenen naar den bodem van de zee , die daar- 

 door ondieper werd. Evenals thans nog Siberië en Nova Zembla als- 

 mede Zweden en Noorwegen langzamerhand rijzen , hadden ook vroe- 

 ger rijzingen van den bodem plaats , waardoor de geheele strook land- 

 van af Calais langs de kusten van Noord- en Oostzee tot aan «Ier? 

 Ural droog kwam of door gletschergruis en zand werd aangevuld 

 Yoor vele streken van Duitschland is aangetoond , dat dit plaats had 

 nadat de steenen uit het noorden de zee hadden ondieper gemaakt. 

 De groote erratische granietblokken waaruit onze Hunebedden zijn 

 opgebouwd en het magneetijzerzandsteen , dat zoowel bij Vollenhoven als 

 door geheel Noord-Duitschland voorkomt , toonen de onmiddel ïjke verwant- 

 schap aan met de gelijknamige steensoorten van de noordsche gebergten. 



Gletschers, die eene breedte hadden van mijlen en mijlen, daalden 

 van de Alpen neer, van de noordzijde in niet minder dan zes hoofd- 

 richtingen in de duitsohe vlakten. De Arve-, Rhóne-, Aar-, Reuss- en 

 Linthgletschers vulden bijv. het breede dal tusschen de Jura en de 



