272 HET KLIMAAT DER VOORWERELD. 



zijn voor eene goede ontwikkeling dezer planten. Hebben wij echter met 

 uitgestorven soorten te doen, dan worden de uitkomsten natuurlijk 

 niet zoo nauwkeurig , maar wij hebben dan toch in de levensvoorwaar- 

 den en in het vaderland van het plantengeslacht of des noods van de 

 plantenfamilie voldoende steunpunten om over het klimaat te kunnen 

 oordeelen. Als Palmen, Kamfer- en Kaneelboomen, Pisangs, 

 Dracaena's, Pandanen en Cycadeeën thans uitsluitend in tro- 

 pische gewesten groeien en bloeien, en wij vinden Laurier- en 

 Kaneelboomen in de mioceenperiode tot aan de oevers van de 

 Oostzee , bij Dantzig bijv. in de nabijheid van de fossiele hars of barn- 

 steenlagen van daarlevende Thuja's, wanneer Palmen in deze zelfde 

 periode gevonden worden in België , Eijn-Pruisen , ja tot in het noor- 

 den van Bohème , dan mogen wij wel besluiten dat in het noorden 

 van Europa op eene breedte van ongeveer 50° de gemiddelde tempe- 

 ratuur omstreeks 10 — 20° was. 



In het midden- en zuidelijk gedeelte van Europa schijnt de gemid- 

 delde temperatuur, te oordeelen naar de tropische planten van dat tijd- 

 vak , nog iets hooger geweest te zijn. Heer schat die temperatuur voor 

 boven-Italië op 11° en zoo hoog is zij ongeveer ook geweest in Grie- 

 kenland en in klein- Azië. Hier ziet men voor het eerst eene C y c a s-soort 

 optreden behoorende tot het afrikaansche geslacht Encephalartos , 

 dat zich thans niet noordelijker dan de kust van Zanzibar verspreidt. 

 De uitkomsten van vele onderzoekingen samennemend , mogen wij tot 

 liet besluit komen , dat de p a 1 m e n , die met uitzondering van den d w e r g- 

 palm (Cjuimaerojjs humilis) den 30 — 35sten breedtegraad niet overschrij- 

 den, in de mioceenperiode tot op den 50° breedtegraad voorkomen. 

 Indien ons vaderland toen ten tijde reeds aan de golven was ontwoe- 

 kerd en de mensch reeds de aarde had bevolkt , zouden onze voorvade- 

 deren hunne vermoeide leden onder de schaduw der palmen hebben 

 uitgestrekt. 



Maar niet alleen het middengedeelte van Europa had toenmaals een 

 hoogere temperatuur , ook de poolstreken bezaten in dat tijdperk eene 

 weelderige flora , rijk genoeg dat wij , bewoners van middel-Europa 

 in het quarternaire tijdperk, er jaloersch van kunnen zijn. Vergun ons , 

 geachte Lezer, dat wij hier eenige oogenblikken langer stilstaan; de 

 uitkomsten zijn te merkwaardig en te belangrijk om er slechts enkele 

 oogenblikken bij te vertoeven. Wij hebben de honderden van documen- 

 ten, die ons in staat stellen de natuurlijke geschiedenis van deze stre- 



