290 HET KLIMAAT DER VOORWERELD. 



bronnen van de Greyser of de uitbarstingen van de Hekla aan IJsland 

 een zacht klimaat geven. Of dat de Vesuvius bijv. de oorzaak is van het 

 warme klimaat van Napels. Maar nemen wij aan , dat de eigen warmte 

 van de aarde haren invloed heeft doen gelden in die vroegere geolo- 

 gische tijdperken , dan is daardoor immers nog niet het gelijkmatige 

 klimaat in die perioden verklaard, want de aardwarmte zou haren in- 

 vloed in even sterke mate moeten doen voelen , zoo wel aan den evenaar 

 als aan de polen en, mocht daardoor al de tropische warmte aan de 

 polen zijn verklaard , het klimaat in de tegenwoordige heete zone zou 

 dan zoo onverdragelijk heet zijn geworden , dat organisch leven onmo- 

 gelijk zou zijn geweest. Er is meer. Uit de verschillende aardlagen mag 

 men afleiden dat de mioceenperiode , wat tijdruimte betreft, korter bij 

 het tegenwoordige quarternaire tijdvak is gelegen, dan de mioceenperi- 

 ode bij het Jura-tijdvak of zeker bij de steenkolenperiode. Indien dus 

 de gemiddelde temperatuur van bepaalde landstreken in den tegenwoor- 

 digen tijd een zeker aantal graden lager is dan die in het mioceene 

 tijdvak , dan moet de gemiddelde temperatuur in het steenkolentijdvak 

 een veelvoud van dat aantal hooger zijn geweest dan in de mioceen- 

 periode. Wijzen nu de gemiddelde temperaturen van de miooeenperiode 

 tot de Jura- , Trias- of steenkolenperioden op eene dergelijke vergelijken- 

 der wijze gesproken kolossale temperatuursverhooging, — in de vooronder- 

 stelling , dat dan nog organische wezens bestaan konden ? Immers neen ! 

 De boomvarens en Equisetaceën der Devon- en Steenkolenperioden 

 behoeven geene grootere warmte dan de Cycadeën en Pandaneën van 

 de Jura- en Krijt- of Eoceenperioden. Gedurende geruimen tijd is de 

 gemiddelde temperatuur der aarde stationair en komt 25° C. waarschijnlijk 

 niet te boven. Wat de boomvarens en reusachtige paardenstaar- 

 ten, in tegenstelling van de Pandaneeën, Cycadeeën en Palmen, 

 niet behoeven is: veel licht; nevelachtig licht is voor hen voldoende. 

 Met een enkel woord hebben wij reeds melding gemaakt van de hypo- 

 these , welke vooral door engelsche natuuronderzoekers , bijv. evans , op 

 den voorgrond is gesteld : n.1. dat de as der aarde hare richting zou ver- 

 anderd hebben. Dat de aanwezige afplatting aan de polen en uitzetting 

 aan den evenaar reeds onmiddellijk met die onderstelling in strijd 

 is , behoeft zeker niet herinnerd te worden ; evenmin dat wij in de on- 

 derzoekingen van heer de meest overtuigende bewijzen hebben gevon- 

 den, dat de pool van de mioceenperiode ook is de pool van het quar- 

 ternaire tijdvak, 't Is misschien hier de meest geschikte plaats om mei- 



