HET KLIMAAT DER VOORWERELD. 293 



theorie , hoe nauwkeurig ook met cijfers opgesmukt , te verwerpen , 

 verklaart hij niet waarom in de Steenkolen-, Trias- en Jura- alsmede 

 in de eoceenperiode over het grootste gedeelte der aarde een tropisch 

 klimaat heeft geheerscht, terwijl zich eerst later langzamerhand dein- 

 vloed der breedte deed gevoelen. Ook de berekeningen van dove zijn in 

 strijd met croll's hypothese. Volgens deze toch ontvangt de aarde, als 

 zij in Juni in het aphelium , dus het verst verwijderd is van de zon , 

 van deze meer warmte dan in den winter, als zij er 't kortst bij is (perihe- 

 lium). De oorzaak van dit verschijnsel is gelegen in de ongelijke ver- 

 deeling van land en water over het noordelijk en zuidelijk halfrond , 

 waardoor het eerste een warmeren zomer heeft. 



Een ander kosmisch verschijnsel is ingeroepen om ons de warme 

 klimaten der voorwereld te verklaren. Wij hebben vroeger reeds aan- 

 ge teekend , dat de aardas niet steeds evenwijdig aan zich zelf blijft , 

 maar dat zij kleine periodieke schommelingen maakt. De oorzaak van 

 deze schommelingen is gelegen in de aantrekking , die de maan op de 

 afgeplatte aarde uitoefent. Het verschijnsel noemden wij "nutatie". Doch 

 ook de zon doet die aardas van haren even wij digen stand in het hemel - 

 ruim afwijken. Zon en maan tezamen zijn mitsdien de oorzaak dat de 

 as der aarde in het hemelruim een eigenaardig kegelvlak beschrijft. De 

 evenaar zal dientengevolge ook niet steeds op dezelfde punten de eclip- 

 tica kunnen snijden , maar de schommelingen van de as moeten volgen. 

 De snij dingspun ten van die beide vlakken zullen daardoor moeten ver- 

 anderen, en zij verplaatsen zich tegen de richting van de teekens van 

 den dierenriem in. Na verloop van ongeveer 26000 jaren zullen die 

 evenachtspunten weer op hare oude plaats zijn terug gekeerd. Dit ver- 

 schijnsel draagt den naam van "de praecessie der nacht-eveningspunten" 

 en heeft tot gevolg , dat de lengte van het jaar en dus ook van de 

 jaargetijden aan kleine veranderingen onderhevig is. Thans bijv. duren 

 zomer en voorjaar op het noordelijk halfrond ongeveer 7 dagen korter 

 dan de herfst en de winter. De veranderingen zijn echter in het alge- 

 meen zeer gering en bovendien periodiek , zoodat daaraan ongetwijfeld 

 niet kan worden toegeschreven het warme en gedurende tienduizenden 

 van jaren constante klimaat, dat vroeger heerschte. 



Heer heeft in zijne Urwelt der Schweiz eene koene hypothese op- 

 gesteld , die wij niet onvermeld willen laten. Behalve de zon zijn nog 

 millioenen hemellichamen en vaste sterren , andere zonnen , in het we- 

 reldruim verspreid , die even als onze eigene zon warmte en licht uit- 



