296 HET KLIMAAT DER VOORWERELD. 



Dr. sartorius von waltershausen heeft, in zijne " Untersuchungen 

 über die Klimaten der Gegenwart und VorwéW 1865 , voor het eerst de 

 aandacht daarop gevestigd, en dit denkbeeld is door Dr. j. probst zeer 

 kort geleden in eene uitvoerige verhandeling * nader uitgewerkt. De 

 schrijver gaat daarbij uit van de eenvoudige onderstelling , dat de 

 geheele aarde gedurende de oudste perioden tot en met de krijtperiode 

 een zeeklimaat heeft gehad , welke vooronderstelling eene zeer groote mate 

 van waarschijnlijkheid heeft, omdat toen het grootste deel der aard- 

 oppervlakte zee en het kleinste deel eene groep van eilanden was. De 

 eilanden, waarop de planten der steenkolenperiode groeiden, verhieven 

 zich weinig boven het peil der zee, zooals kan worden aangetoond 

 door de herhaalde overstroomingen , waaraan zij , blijkens de vele ko- 

 lenkalklagen , die herhaaldelijk met de steenkolenlagen afwisselen en 

 zeevormingen zijn, bewezen wordt. De keupervorming der Triasperiode , 

 die op de steenkolenperiode volgt en aan de Juraformatie voorafgaat, 

 is evenzeer door de zee ontstaan ; van de Jura- en krijtformatie's kan 

 hetzelfde in vele gevallen worden aangetoond , en anders zijn het land- 

 vormingen in zeer moerassig of althans laag gelegene streken. Omdat 

 de afgekoelde waterlagen onmiddellijk naar den bodem zinken en ver- 

 vangen worden door warme lagen en het water tevens niet zoo ge- 

 makkelijk zijne warmte afstaat als het land, zijn sterke temperatuurs- 

 afwisselingen op eilanden , die midden in de zee zijn gelegen , groote 

 zeldzaamheden', en zij hebben dan ook eene veel hoogere gemiddelde 

 jaarlijksche temperatuur dan plaatsen van het vaste land , die op de- 

 zelfde breedte liggen. Denken wij ons nu een groot deel van het vaste 

 land weg en slechts hier en daar overeenkomstig de geologische vor- 

 mingen van af de De von- en de steenkolenperioden tot aan de tertiaire 

 periode , kleinere of grootere eilanden , dan moet men voor deze eilan- 

 den een veel hoogere gemiddelde temperatuur aannemen en een meer 

 gelijkmatig klimaat. Eerst tegen het einde van de krijtperiode begon- 

 nen zich hier en daar meerdere aaneengesloten strooken van vasteland 

 boven de oppervlakte der zee te verheffen. Maar daardoor begon zich 

 ook langzamerhand meer en meer het onderscheid tusschen land- en 

 zeeklimaat te doen gevoelen; de verdeeling in aardgordels afhankelijk 

 van de breedte werd daardoor langzamerhand ingeleid. Op die strooken 



1 In het 37e Jahres-Heft des Vereins für Vaterlandische Naturkunde in Wür- 

 temberg 188.1. 



