GESCHIEDENIS VAN DEN VLEUGELVINGER. 327 



is het nog onzeker of dit dier lendewervelen bezat of niet. Ontbraken 

 zij , dan geleken de pterodactylen hierin op vogels ; ook de korte , 

 stijve rug , alsmede de bewegelijke hals , doen aan vogels denken , 

 maar daarbij bezitten de vleugelvingers een geringer getal van hals- 

 wervels en een grooter getal rugwervels dan de vogels. Ook de lange 

 hals , dien men in het eerst voor een teeken van het vermogen om te 

 vliegen hield , wordt niet bij allen gevonden ; bij eenige soorten is hij 

 kort en stijf als die der reptielen , en daarbij gewoonlijk dik. De lengte 

 van den hals wordt niet door een grooter getal van halswervels dan 

 bij de vogels , maar slechts door de grootere lengte der wervels ver- 

 oorzaakt. Intusschen is het hebben van een langen hals niet juist aan 

 de vleugelvingers alleen eigen: ook watervogels, de giraffe, de ka- 

 meel en andere dieren hebben een langen hals. Men neemt algemeen 

 aan dat de pterodactylus zeven halswervels heeft , en ook is dit niet 

 zelden aangetoond. Zeven halswervels is het gewone getal bij zoogdie- 

 ren en krokodillen , terwijl de hagedissen minder , maar de vogels er meer 

 hebben : de laatsten niet minder dan 9 , doch meestal veel meer , zelfs 

 23, zooals de zwaan. 



Voor vogels worden nooit meer dan 11 eigenlijke rugwervels , dat is 

 wervels die ribben dragen , opgegeven (cuvier). De pterodactylen heb- 

 ben er meer, in elk geval niet onder de 12, en sommige soorten 

 zelfs 15 of 16. 



Het is nog niet zeker of alle pterodactylen een heiligbeen hebben, 

 dat uit verscheidene samengegroeide wervelen bestaat: de meesten heb- 

 ben het echter wel. Oken vermoedde reeds dat de pterodactylus een 

 uit vier wervelen bestaand heiligbeen had. Von meyer bewees het eerst 

 dat Pt. dubius een heiligbeen bezat , 't welk door vergroeiing van 5 of 

 6 wervelen gevormd was. Burmeister meende dat von meyer zich ver- 

 gist had, en zegt: "Alle amphibiën hebben twee heiligbeenswervelen , 

 nooit meer." Glansrijk bevestigd werd echter von meyer's waarneming, 

 door het fossiel dat onder den naam van Pt. grandipelvis bekend is 

 en zich thans in Teylers museum bevindt: dit, uit 5 — 6 vergroeide 

 wervelen bestaand heiligbeen is nog duidelijker en beter bewaard ge- 

 bleven dan dat van Pt. dubius. Ook Pt. Kocht schijnt een uit 5 — 6 

 wervelen gevormd heiligbeen te bezitten, en ook is het waarschijnlijk 

 dat de Ramphorhynchen zulk een heiligbeen hebben. Het heiligbeen 

 der vogels bestaat uit ten minste vijf wervelen (Coli/mbun glaciaUs) 

 doch kan zelfs 22 bevatten (Casuarius indieus). 



