342 HET ZEVENVOUDIG WERELDRAADSEL. 



het wezen van stof en dat van kracht. Waarin deze moeielijkheid be- 

 staat, zal ik trachten op de volgende wijze te verduidelijken. De ver- 

 schillende voorwerpen , die wij rondom ons waarnemen , kennen wij al- 

 leen in zooverre , dat zij verscheidene werkingen doen , die ieder op 

 onze zenuwen een bepaalden indruk te weeg brengen , ten gevolge 

 waarvan in ons bewustzijn eene bepaalde voorstelling wordt opgewekt. 

 Gele zwavel , om een concreet voorbeeld te gebruiken , kennen wij hier- 

 aan , niet dat die zwavel op zichzelve een gele kleur bezit , maar om- 

 dat zij in de beweging der haar omgevende aethermoleculen een bepaalde 

 verandering te weeg brengt , omdat de daardoor gewijzigde beweging 

 door de achter elkander geplaatste aethermoleculen tot aan de staafjes 

 in ons netvlies wordt voortgeplant en daar een bepaalden prikkel te 

 weeg brengt , welke prikkel langs de gezichtszenuwen naar de hersenen 

 wordt overgebracht en waardoor dien ten gevolge bij ons de gewaarwording 

 van geel licht wordt opgewekt. Eveneens herkennen wij de hardheid van 

 een stuk zwavel hieraan , dat de cellen van onze gevoelszenuwen bij 

 de aanraking op zoodanige wijze geprikkeld worden , dat in ons de ge- 

 waarwording van een weerstand , waartegen wij ons verzetten , ontstaat. 



Nu stelt de tegenwoordige natuurbeschouwing zich voor, dat alle 

 lichamen bestaan uit de samenvoeging van atomen , d. i. de kleinste deeltjes 

 der stoffen. Leert ons nu de ervaring, dat de atomen zwavel tot een 

 geheel verbonden zoodanige werkingen uitoefenen , dat wij aan zulk 

 een geheel de eigenschappen hard en geel toekennen , zij is niet in staat 

 ons te onderrichten, waarom die werkingen zoodanig zijn en niet anders. 

 Dezelfde stof wordt bij verwarming vloeibaar en heeft bij sterkere ver- 

 hitting op de beweging der aethermoleculen zoodanigen invloed , dat 

 wij eene gewaarwording van bruin licht ontvangen en daarom de ge- 

 smolten, verwarmde zwavel bruin, eveneens den zwaveldamp bruin 

 noemen. Toch kennen wij geen verschil tusschen de deeltjes zwavel op 

 zichzelve, wel in hare werkingen. 



Dat de atomen van andere stoffen zich geheel anders gedragen , zoodat 

 wij naast zwavel andere grondstoffen, zuurstof, koolstof enz. onder- 

 scheiden , de ondervinding dringt ons deze kennis op , doch zij onthoudt 

 ons iedere redelijke voorstelling omtrent den grond van dit verschil. 



Ja zelfs het begrip van die atomen , de kleinste deeltjes , de hoek- 

 steen , waarop o. a. het gebouw van de hedendaagsche scheikunde steunt, is 

 niet aan de ervaring alleen ontleend. Het is een metaphysisch begrip. Hoo- 

 ren wij wat du bois-reijmond daaromtrent zegt : "een natuurkundig atoom , 



