344 HET ZEVENVOUDIG WERELDRAADSEL. 



Neen , ook hiermede is het , zooals met onze kennis van de stof: de ver- 

 schijnselen worden door ons ontleed; den achtergrond dier verschijn- 

 selen te doorzien gaat onze bevatting te boven. 



Is het wezen der stof ons onbekend , de wijze , waarop zij ontstond , is 

 dit eveneens. Wij weten , dat zij sinds lang bestaat , maar hoe ? De waar- 

 schijnlijkste onderstelling is deze, dat zij voor een oneindigen tijd gelijk- 

 matig, in uiterst ijlen toestand over het heelal was verdeeld. (Als een 

 voorbeeld van deze ijlheid diene eene berekening van Dr. r. phaff , dat 

 een bol van de grootte der aarde 4 '/ 2 K.Gr. , van die der maan 70 gram zou 

 wegen; een gewone vlieg zou in hare vlucht gemakkelijk het Alpenge- 

 bergte torsenen , immers een kubus van 20,000 billioen M 3 zou slechts 

 1 Q. wegen '. Het is bekend, dat deze onderstelling een deel uitmaakt 

 van de verklaring , door kant en laplace van de vorming van het zonne- 

 stelsel gegeven. Laplace neemt nu wel aan, dat die reusachtige ne- 

 velbol rondom hare as wentelde, maar verklaart daarom even weinig 

 het ontstaan dier beweging als du bois-reijmond , die zich voorstelt , dat 

 de stof eerst in rust verkeerde en later in beweging geraakte. Die 

 eerste beweging , hoe gering misschien in haren aanvang , had ont- 

 zaggelijke gevolgen; hier en daar had eene opeenhooping in de ijlere 

 omgeving plaats; die dichtere centra geraakten in eene wentelende 

 beweging; stukken werden van haar af in de ruimte geslingerd; de 

 verschillende zonnestelsels met hare planeten enz. waren geboren. 



Wiens was de machtige hand, die zulke dingen te voorschijn riep? 

 Langs natuurkundigen weg kan de samentrekking der ijlere stof op 

 verschillende punten niet worden verklaard; ongerijmd is het haar aan 

 een druk van buiten , aan de algemeene aantrekking , aan scheikundige 

 verbinding of aan afkoeling te willen toeschrijven 2 . Daar nu in de 

 mechanische wereldbeschouwing voor een supranaturalistische opwek- 

 king van beweging , voor een scheppingsgedachte geen plaats is , blijft 

 zij hier voor het tweede raadsel staan. Ook hier geen uitzicht op 

 oplossing ; daarom is ook dit tweede wereldraadsel van transcen- 

 denten aard. 



Nadat de aarde als een gloeiende bol zich van de zon had afge- 

 scheiden, volbracht zij als een afzonderlijk lichaam, dat tevens om zijne 

 as wentelde, de haar aangewezen loopbaan rondom het middelpunt, 



1 Fünf naturwissenschaftlige Vorirage, Ifte Aufl. 1880, S. 6. 

 J Phaff, e. 1. bladz. 8—10. 



