HET ZEVENVOUDIG WERELDRAADSEL. 349 



wanneer het stervensuur voor dien mensch aanbreken zal. Toch lag 

 het leven in zijn geheelen omvang niet voor hem open. Hij zou kunnen 

 verklaren , waarom de luchtmoleculen door een of anderen hevigen 

 schok in trilling moeten worden gebracht , hoe die luchttrillingen , aan 

 het trommelvlies medegedeeld , daar een bepaalde beweging moeten doen 

 ontstaan en hij zou volkomen het verband inzien tusschen de trillingen 

 van het trommelvlies en de stoffelijke veranderingen in de gehoorzenuw, 

 die het trommelvlies met de hersenen in verbinding stellen. Ook de 

 stoffelijke veranderingen in de hersenen zelve waren hem volkomen 

 duidelijk. Niet alleen de opeenvolging van al deze verschijnselen , zooals 

 de hedendaagsche physioloog ze kent, ook het oorzakelijk verband, 

 waarin zij tot elkander staan , zou hem bekend zijn. 



Maar hiertoe bleef dan ook zijne kennis bepaald. Waarom ten laatste 

 de stoffelijke veranderingen in de hersenen de gewaarwording van een 

 geluid, waarom een overeenkomstige prikkeling van het netvlies ons 

 een beeld voor den geest toovert van de voorwerpen , zoodat wij ze zien, 

 dat zou zelfs de meest nauwkeurige kennis omtrent de oorzaak der stof- 

 felijke veranderingen niet openbaren. De verklaring van het ontstaan der 

 zintuigelijke gewaarwording , zietdaar het vijfde vraagstuk , door du bois- 

 reijmond weder als volkomen onoplosbaar, als transcendent beschouwd. 



Met deze duidelijke erkenning van de nieuwe moeielijkheid gaat 

 echter de verzekering gepaard, dat du bois-reijmond er prijs op stelt 

 als monist te worden beschouwd. Geen dualisme , geen verdeeling van 

 den mensch in stof en geest, neen, het bewustzijn is aan stoffelijke 

 gebeurtenissen gebonden (an materielle Yorgange gebunden). Maar met 

 die stoffelijke veranderingen gaan dan toch feiten van niet stoffelijken 

 aard gepaard. Immers verzet de Berlijnsche hoogleeraar zich , en m. i. 

 te recht, tegen de wijze , waarop haeckel eene verklaring van het be- 

 wustzijn tracht te geven. Deze neemt het bewustzijn onder de eigen- 

 schappen der stof als zoodanig op; ieder atoom hetzij van koolstof, 

 hetzij van zuurstof of van welke stof dan ook, bezit het vermogen tot 

 gewaarwording en wilsvermogen. Neemt men een zoogenaamde atoom- 

 ziel aan , dan zijn alle verschijnselen verklaard. Een atoom wenscht of 

 wenscht niet , begeert of stoot terug . . . zietdaar den sleutel , die het 

 geheim ontdekt. Dat men nu evenveel recht heeft , om naar het wezen 

 der atoomziel te vragen en op die vraag een even onbevredigend ant- 

 woord ontvangt, als toen het bewustzijn de onbekende was, heeft voor 

 haeckel geen bezwaar. 



